Poznań pod znakiem referendum

gazetafenestra.pl 1 день назад

W 2024 roku Jacek Jaśkowiak po raz trzeci wygrał wybory na prezydenta Poznania, a już dwa lata później głosy o potrzebie przeprowadzenia referendum odwoławczego zyskują na sile. Polityczne napięcia nasiliły się po dymisji jego zastępcy w związku z aferą korupcyjną, wzmacniając dyskusję o niezadowoleniu ze sprawowanych rządów. Wyniki sondażu Ogólnopolskiej Grupy Badawczej wskazują, iż blisko 70% Poznaniaków deklaruje potrzebę zmiany włodarza miasta.

Jacek Jaśkowiak jest prezydentem Poznania od 12 lat. Dwa lata temu wywalczył kolejną, trzecią już kadencję, pokonując w drugiej turze Zbigniewa Czerwińskiego – kandydata Zjednoczonej Prawicy. Choć wygrana dała mu mandat na kolejne lata, polityczny spokój nie trwał długo. Poważnym kryzysem ostatnich miesięcy była afera korupcyjna w Zarządzie Dróg Miejskich. W lipcu ubiegłego roku Centralne Biuro Antykorupcyjne zatrzymało urzędnika podejrzewanego o przyjmowanie korzyści majątkowych od przedstawicieli firm deweloperskich oraz powiązanych z nimi działalności projektowych. Sprawa nabrała rozpędu na początku tego roku, gdy włodarz odwołał swojego zastępcę odpowiedzialnego za zwierzchnictwo nad ZDM Mariusza Wiśniewskiego, który był jego prawą ręką od momentu, gdy został prezydentem. Prezydent uzasadnił tę decyzję niewystarczającym nadzorem nad jednostką. Wiśniewski zakwestionował decyzję prezydenta i odpowiedział publikacją „Białej Księgi” – dokumentu zawierającego zestawienie faktów oraz własnego stanowiska w tej sprawie. Były zastępca prezydenta przedstawił okoliczności dymisji, przebieg nadzoru nad ZDM oraz kroki podjęte w związku z wykrytymi nieprawidłowościami. Odniósł się tym samym do uzasadnienia przedstawionego przez Jaśkowiaka.

Odwołanie Wiśniewskiego stało się punktem zwrotnym w dyskusji o przyszłości poznańskich władz. Ruch prezydenta wywołał konsternację w jego własnym zapleczu politycznym. Małgorzata Dudzic-Biskupska, przewodnicząca klubu radnych Koalicji Obywatelskiej, przyznała, iż radni nie spodziewali się takiego rozstrzygnięcia. Jak zaznaczyła, wcześniej sygnalizowali prezydentowi zadowolenie ze współpracy z jego zastępcą, doceniając m.in. jego znajomość miasta i otwartość na kontakt z poznaniakami.

Sprawa gwałtownie wykroczyła poza ramy urzędowego sporu o ZDM, a mieszkańcy zaczęli podnosić temat referendum w sprawie odwołania Jacka Jaśkowiaka. Inicjatywa ta zwróciła uwagę na szerszy problem społecznej oceny funkcjonowania władz miasta.

O granicy społecznej cierpliwości

– W mojej ocenie trudno jednoznacznie rozstrzygnąć, czy o powodzeniu inicjatywy referendalnej przesądzają konkretne zarzuty dotyczące sposobu zarządzania miastem, czy też szersze poczucia niezadowolenia mieszkańców z lokalnych władz – analizuje dla Fenestry przyczyny społecznego poparcia inicjatywy referendalnej dr Katarzyna Walkowiak z Zakładu Badań Władzy Lokalnej i Samorządowej UAM. – Konkretne zarzuty stanowią zwykle punkt wyjścia do zainicjowania referendum, natomiast narastające niezadowolenie społeczne tworzy warunki do skutecznej mobilizacji mieszkańców – wyjaśnia ekspertka.

Jak zauważa politolożka, od włodarza oczekuje się roli przywódcy, który daje mieszkańcom poczucie realnego wpływu na funkcjonowanie miasta. Kiedy władza przyjmuje postawę dominacji, tłumi krytykę lub gdy pojawiają się zarzuty korupcji i stronniczości, prezydent może być postrzegany jako zagrożenie dla wspólnoty, a narastająca frustracja mobilizuje społeczność do działania.

Jako przykład działania takiego mechanizmu dr Walkowiak przywołuje Kraków, w którym na niezadowolenie z rządów prezydenta Aleksandra Miszalskiego złożyło się wiele kwestii: od Strefy Czystego Transportu, podwyżek biletów komunikacji miejskiej i opłat parkingowych, po zadłużenie miasta i politykę kadrową. Jak podkreśla politolożka, dopiero nagromadzenie tych zarzutów wywołało wśród mieszkańców przekonanie o potrzebie zmiany, a sama inicjatywa referendalna potrafiła połączyć środowiska o odmiennych poglądach politycznych wokół wspólnego celu, jakim była chęć odwołania włodarza.

Autorka grafiki: Kaja Dobrochna (Fenestra)

Wybory gwarantem sukcesu?

Referendum w sprawie odwołania prezydenta Krakowa przeprowadzone w maju, odbiło się echem również poza Małopolską. Jego wynik stał się punktem odniesienia w dyskusjach o możliwościach wykorzystania tego mechanizmu w innych miastach. Jeszcze dwa lata temu Jacek Jaśkowiak uzyskał poparcie wystarczające do rozpoczęcia trzeciej kadencji. Dziś coraz częściej pojawiają się głosy domagające się jego odwołania.

– Uzyskanie reelekcji w wyborach samorządowych nie oznacza automatycznego trwałego i bezwarunkowego poparcia – stwierdza dr Katarzyna Walkowiak. Jak zauważa ekspertka, rozliczenie samorządowców nie ogranicza się już jedynie do samego aktu głosowania – współcześnie władze samorządowe podlegają nieustannemu procesowi społecznej kontroli. Co więcej, zdaniem dr Walkowiak, coraz dalej przesuwa się granica tego, co uznajemy za sukces. Miasta biorą udział w wyścigu, w którym zwykły rozwój nie wystarcza, ponieważ kluczem jest pędzenie szybciej niż konkurencja. Inwestycje, nowe drogi, które jeszcze kilkanaście lat temu uchodziły za oszałamiające osiągnięcie, dziś są dla mieszkańców po prostu oczywistym standardem.

Jak podkreśla ekspertka, prawdziwa innowacyjność samorządu przestała sprowadzać się do chwalenia się nowymi technologiami – walutą przetargową stała się sprawność w wyłapywaniu i zaspokajaniu codziennych potrzeb mieszkańców. najważniejsze staje się to, jak władza rozmawia z ludźmi, jak uzasadnia swoje decyzje oraz to jak reaguje na kryzysy: – Cechy, które pozwalają kandydatowi na prezydenta odnieść sukces w kampanii wyborczej, nie zawsze okazują się wystarczające w codziennym sprawowaniu władzy lokalnej – wskazuje dr Walkowiak. W jej ocenie problem rodzi się wtedy, gdy urzędnicy realizowane są w przekonaniu o słuszności swojego kursu, przymykając oko na sygnały z ulicy. Wówczas choćby najbardziej racjonalne ekonomiczne decyzje wywołują ostry sprzeciw, bo gdy brak przekonującego wyjaśnienia o podjętych krokach, w mieszkańcach budzi się poczucie bycia po prostu niewysłuchanymi.

W Poznaniu kwestie te nabierają szczególnego znaczenia w kontekście afery korupcyjnej w ZDM oraz doniesień o innych nieprawidłowościach w miejskich jednostkach i spółkach. Jak zwraca uwagę dr Walkowiak, choćby jeżeli prezydent nie ponosi osobistej winy za konkretne działania podwładnych, w oczach mieszkańców to on ponosi pełną odpowiedzialność za brak należytego nadzoru. Gdy brakuje przejrzystości i przekonujących wyjaśnień ze strony urzędu, narastające niezadowolenie mieszkańców przeradza się w głęboko nadszarpnięte zaufanie do władz. Zdaniem ekspertki udana akcja referendalna w Krakowie stanowi dla Poznaniaków dowód, iż włodarza można pociągnąć do odpowiedzialności także w trakcie trwania kadencji. Jest to motywacja dodająca lokalnym środowiskom odwagi do podjęcia działań, które dotąd uważano za zbyt trudne do zrealizowania.

Finansowe kulisy referendum

Ewentualna próba odwołania prezydenta Jacka Jaśkowiaka wymagać będzie nie tylko mobilizacji mieszkańców, ale przede wszystkim sporych nakładów finansowych. Dotarcie do wyborców i zebranie tysięcy podpisów to kosztowne przedsięwzięcie. Sprawozdanie z września 2026 roku pokazało, iż analogiczna inicjatywa w Krakowie pochłonęła blisko 2 mln zł. Tak wysoka kwota unaocznia, jak dużym wyzwaniem finansowym może być organizacja podobnego przedsięwzięcia.

Równie istotna staje się kwestia transparentności. Choć ustawodawca wymaga rozliczenia dochodów i wydatków, dr Walkowiak zwraca uwagę na słabości obecnych regulacji: kontrola sprawozdań ma charakter czysto formalny, a prawo nie nakłada na inicjatorów obowiązku prowadzenia rachunkowości ani korzystania z osobnych kont bankowych. W efekcie obecne przepisy utrudniają Poznaniakom wiarygodną weryfikację tego, kto faktycznie stoi za finansowaniem inicjatywy referendalnej i jakie grupy interesu ją wspierają.

Kinga KALINOWSKA

Читать всю статью