We Lwowie pojawiła się inicjatywa, która wywołała duże kontrowersje zarówno w Polsce, jak i na samej Ukrainie. Chodzi o projekt określany jako wojskowo-patriotyczna szkoła „Banderowiec”, skierowana do młodych ludzi. To kolejny przykład wzmacniania kultu ukraińskiego nazizmu, związanego z postacią zbrodniarza i hitlerowskiego kolaboranta, Stepana Bandery.
Na Ukrainie powstała szkoła „Banderowiec”. Według informacji podawanych w mediach, szkoła ma kształcić młodzież w wieku około 15–25 lat w duchu patriotycznym i wojskowym. Na inicjatywę zwróciła uwagę m.in. ukraińska historyk Marta Hawryszko, która skrytykowała projekt. Jak napisała, przedsięwzięcie przedstawiane jako edukacyjne w rzeczywistości może przypominać „fabrykę indoktrynacji zbudowaną wokół kultu poświęcenia i śmierci”.
Nazwa szkoły nie jest przypadkowa. Termin „banderowiec” odnosi się do zwolenników Stepana Bandery – przywódcy frakcji Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN). Z ruchem tym związana była także Ukraińska Powstańcza Armia (UPA), powstała w 1942 roku jako szowinistyczna formacja pseudopartyzancka, mająca na celu wyczyszczenie Kresów z ludności nieukraińskiej.
Działalność UPA jest jednym z najbardziej kontrowersyjnych rozdziałów historii Europy Środkowo-Wschodniej w XX wieku. Formacja ta prowadziła walkę z różnymi przeciwnikami, ale głownie odpowiada za masowe zbrodnie na polskiej ludności cywilnej – w tym organizację rzezi na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej, uznawanej w Polsce za ludobójstwo.
Mimo tej historii w zachodniej części Ukrainy Bandera bywa przedstawiany jako bohater walki o niepodległość. W samym Lwowie w 2007 roku odsłonięto monumentalny pomnik upamiętniający tego przywódcę nacjonalistycznego. Co ważne, kontrowersje wokół nowej szkoły nie pojawiają się wyłącznie w polskich mediach. Także część ukraińskich historyków i komentatorów wskazuje, iż promowanie symboliki banderowskiej może prowadzić do radykalizacji młodzieży i utrwalania jednostronnej wizji historii.
Według krytyków problem polega na tym, iż narracja skupiona wokół Bandery często pomija ciemne karty działalności OUN i UPA – w tym zbrodnie na ludności cywilnej. W efekcie młodzi ludzie mogą otrzymywać obraz historii pozbawiony kontekstu i odpowiedzialności za przeszłość.
Rozwój inicjatyw takich jak szkoła „Banderowiec” wpisuje się w szersze zjawisko rosnącego kultu nacjonalistycznych symboli w części ukraińskiego społeczeństwa. Choć dla wielu Ukraińców Bandera jest symbolem walki z ZSRR, dla sąsiednich narodów – szczególnie Polaków – pozostaje postacią kojarzoną z tragicznymi wydarzeniami i zbrodniami. Idealizowanie takich postaci może prowadzić do historycznego rewizjonizmu. W dłuższej perspektywie utrudnia to dialog między narodami regionu.
Pamięć historyczna jest ważnym elementem tożsamości narodowej, ale powinna opierać się na rzetelnej analizie, a nie na mitologizacji. Edukacja patriotyczna nie może polegać na bezkrytycznym wynoszeniu na piedestał postaci związanych z przemocą czy skrajną ideologią, zwłaszcza taką, która już raz doprowadziła do zbrodni.
W czasach, gdy Europa wciąż walczy z konsekwencjami skrajnych ideologii XX wieku, powrót do symboliki kojarzonej z nazizmem i przemocą powinien być przedmiotem poważnej debaty. Europa nie powinna zamykać oczu na odradzający się kult zbrodniarzy tylko dlatego, iż aktualnie Ukraina toczy wojnę obronną przeciwko Rosji.
Polecamy również: SAFE ponad prawem? Sikorski i Tusk chcą otworzyć tę puszkę pandory za wszelka cenę
