Dyplomatyczny spektakl kukiełkowy Europy
Autor: Dirk Ellerbrock

W jaki sposób Bruksela chce zasiadać przy stole negocjacyjnym, chociaż choćby nie wie, co chce negocjować.
Artykuł Dirka Ellerbrocka apolut/europas-diplomatisches-kasperletheater
Europa znów na szczycie! Przynajmniej tak uważają w Brukseli. Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen ogłosiła, iż Europa weźmie udział w negocjacjach w sprawie rozwiązania konfliktu na Ukrainie w formacie E5+UE. Niemcy, Francja, Wielka Brytania, Włochy i Polska, wraz z przedstawicielami Komisji Europejskiej i Rady Europejskiej, zabiorą wspólny, europejski głos.
Brzmi imponująco. Pięć głównych państw, dwie europejskie instytucje, kontynent przesiąknięty historią. choćby Władimir Putin powinien być pod wrażeniem. Szkoda, iż dyplomacja nie działa na podstawie liczby osób zgromadzonych przy stole konferencyjnym. A już na pewno nie na podstawie liczby flag umieszczonych za nimi.
To, co von der Leyen sprzedaje jako udział w negocjacjach europejskich, to, po bliższym przyjrzeniu się, przede wszystkim jedna rzecz: zinstytucjonalizowana niezdolność Europy do uznania własnej nieistotności. Alexander Mercouris w swojej analizie dla „The Duran” zwrócił uwagę na istotną kwestię, która została celowo pominięta w relacjach europejskich: w Dublinie Europejczycy mieli okazję zrobić to, co Amerykanie i Rosjanie sugerowali jako warunek wstępny poważnego udziału w negocjacjach. Mieli wyznaczyć głównego negocjatora i uzgodnić wspólną strategię dyplomatyczną. Nie zrobili ani jednego, ani drugiego.
Niech ta żenująca sytuacja dotrze do was. Amerykanie mają swoich przedstawicieli negocjacyjnych. Rosjanie mają swoich przedstawicieli negocjacyjnych. choćby Ukraińcy mają delegację z jasno określonymi kontaktami. Tylko Europa, która tak chętnie kreuje się na geopolityczne supermocarstwo, nie potrafi choćby poradzić sobie z fundamentalną kwestią organizacyjną, kto adekwatnie może przemawiać w imieniu tego kontynentu. Zamiast tego mamy teraz zespół. Zespół złożony z pięciu państw, Komisji i Rady. Rodzaj dyplomatycznego cyrku wędrownego, w którym przypuszczalnie każdy uczestnik musi najpierw upewnić się, iż nikt inny nie otrzyma zbyt wiele uwagi.
Próżność jako europejska racja stanu
Dlaczego nie ma głównego negocjatora europejskiego? Mercouris wskazuje na aspekt, który mimo swojej niepochlebnej natury jest całkiem prawdopodobny: osobiste rywalizacje między czołowymi europejskimi politykami. Macron chce przewodzić. Merz chce przewodzić. Stubb chce przewodzić. Costa chce przewodzić. Kaja Kallas również raczej nie będzie skłonna pozwolić, by którykolwiek z jej kolegów ukradł uwagę w polityce zagranicznej. I przypuszczalnie w Brukseli jest teraz więcej osób, które uważają się za naturalnych negocjatorów Europy, niż tych, które faktycznie mają jasną wizję tego, co chcą negocjować z Rosją.
Rezultatem jest typowy europejski kompromis: gdy nikt nie może się zgodzić co do tego, kto rządzi, po prostu deklarują, iż wszyscy rządzą. To mniej więcej tak, jakby drużyna piłkarska zdecydowała się obejść bez trenera, ponieważ pięciu zawodników uważa się za najbardziej odpowiednich. Następnie informują drużynę przeciwną, iż zajmują teraz idealną pozycję i oczekują należytego uwzględnienia ich interesów.
Skład E5 jest szczególnie wymowny. Brakuje Hiszpanii. Wykluczony jest jeden z głównych państw europejskich, którego rząd przynajmniej częściowo opowiada się za bardziej dyplomatycznym podejściem do Moskwy. Z drugiej strony, Wielka Brytania, która lata temu opuściła Unię Europejską, może uczestniczyć. To niezwykła definicja jedności europejskiej: uwzględniani są ci, którzy są akceptowani politycznie. Ci, którzy mogą mieć inne rozumienie dyplomacji, są pomijani.
Przesłanie brzmi: Europa chce prezentować jednolity front. Warunkiem jest jednak, aby wszyscy jednomyślnie podzielali tę samą opinię. A jeżeli to się nie powiedzie, skład zespołu będzie modyfikowany, aż niechciane opinie spowodują jak najmniej zakłóceń.
Prawdziwy problem nie leży w Moskwie.
Jednak tłumaczenie trudnej sytuacji Europy wyłącznie próżnością i wewnętrznymi sporami byłoby zbyt dużym uproszczeniem. Znacznie poważniejszy problem ma charakter strategiczny. Czego tak naprawdę chce Europa? Czy pragnie pokoju? Czy pragnie zawieszenia broni? Czy chce wspierać Ukrainę w jej maksymalistycznych żądaniach terytorialnych? Czy chce negocjować z Rosją nową europejską architekturę bezpieczeństwa? A może chce uniemożliwić, aby taka architektura bezpieczeństwa stała się w ogóle przedmiotem poważnych negocjacji? Nie ma jednej odpowiedzi na te pytania.
Friedrich Merz deklaruje, iż NATO jest istniejącą architekturą bezpieczeństwa Europy. Nie ma w tej kwestii nic do negocjacji. Kaja Kallas uważa jednak rozmowy z Rosją na temat właśnie tej architektury bezpieczeństwa za niebezpieczną pułapkę. Z drugiej strony, inni europejscy politycy zdają się rozumieć, iż trwałe porozumienie pokojowe bez dyskusji o interesach bezpieczeństwa Rosji jest niemal nie do pomyślenia. To nie jest wspólne stanowisko negocjacyjne. To polityczny worek z nagrodami, w którym każdy sprzedaje swój punkt widzenia i nikt nie wie, kto ostatecznie zapłaci rachunek. I to jest właśnie kluczowa kwestia: Rosja wielokrotnie dawała jasno do zrozumienia, iż nie chce jedynie rozmawiać o zawieszeniu broni na obecnych liniach frontu. Moskwa chce postawić na stole fundamentalne kwestie europejskiego porządku bezpieczeństwa. Należą do nich w szczególności rozszerzenie NATO, rozmieszczenie sił zbrojnych w Europie Wschodniej oraz długoterminowy porządek bezpieczeństwa na kontynencie europejskim.
To, czy rosyjskie żądania uznać za uzasadnione, wygórowane, czy niedopuszczalne, to osobna kwestia. Każdy, kto chce poważnie negocjować, musi w każdym razie się z nimi zmierzyć. Wydaje się jednak, iż właśnie tego znaczna część europejskiej elity przywódczej uważa za niepożądane. Merz odmawia dyskusji na temat architektury bezpieczeństwa. Kallas już uważa samą dyskusję za błąd. Tymczasem von der Leyen zapowiada, iż Europa będzie intensywnie uczestniczyć w procesie negocjacyjnym. O czym konkretnie? Na to pytanie najwyraźniej nikt w Brukseli nie chce odpowiedzieć.
Europa myli obecność z wpływem
Tu dochodzimy do sedna europejskiego samooszukiwania się. Europa zdaje się szczerze wierzyć, iż sama jej obecność na międzynarodowych negocjacjach automatycznie generuje polityczne znaczenie. Wysyła delegację, organizuje szczyty, wydaje wspólne oświadczenia i produkuje jak najwięcej zdjęć poważnych twarzy na tle starannie ułożonych flag. Czyniąc to, myli widoczność w mediach z wpływami geopolitycznymi.
Miejsce przy stole negocjacyjnym nie jest jednak prawem człowieka, które można nabyć jedynie poprzez powołanie nowego organu. Jest ono wynikiem znaczenia politycznego, gospodarczego i militarnego, a także woli faktycznego przyczynienia się do osiągnięcia porozumienia. I właśnie w tym tkwi problem.
Kluczowe rozmowy toczą się w tej chwili między Waszyngtonem, Moskwą i Kijowem. Europejczycy mogą przebywać w hotelach w Abu Zabi, spotykać się z przedstawicielami USA i Ukrainy, a następnie wydawać komunikaty prasowe. Nie zmienia to jednak faktu, iż nie zasiedli jeszcze do stołu negocjacyjnego. Dlaczego Moskwa miałaby to zmieniać? Bo Ursula von der Leyen wymyśliła nowy akronim? Bo Donald Tusk potwierdził format E5? Bo António Costa pisał o tym na X? Rosyjskie władze wielokrotnie powtarzały, iż udział Europy zależy od politycznych intencji Europejczyków. Innymi słowy, każdy, kto chce mieć poważny głos, musi mieć coś do powiedzenia, co wykracza poza proste powtarzanie znanych postulatów. I musi być gotowy do negocjowania własnych stanowisk. Nie jest to szczególnie skomplikowana dydaktyczna refleksja. Najwyraźniej jednak jest to coś, co trudno przekazać w Brukseli, jak zaawansowana matematyka przedszkolakowi.
Słoń w europejskiej sali konferencyjnej
Sytuacja staje się jeszcze bardziej niepokojąca, gdy weźmiemy pod uwagę rzeczywisty układ sił. W ciągu ostatnich kilku lat Unia Europejska głęboko uwikłała się w konflikt na Ukrainie poprzez sankcje, dostawy broni, wsparcie finansowe i deklaracje polityczne. W ten sposób stała się kluczowym graczem. Nie oznacza to jednak, iż posiada również siłę, by zakończyć konflikt według własnej wizji. To dwie zupełnie różne rzeczy. Europa może zapewnić pieniądze. Może finansować broń. Może nakładać sankcje. Może oferować Ukrainie wsparcie polityczne. Może organizować szczyty i przyjmować rezolucje. Nie może jednak zmusić Rosji do kapitulacji militarnej ani zmusić Waszyngtonu do podporządkowania własnej strategii negocjacyjnej europejskim ideom. I właśnie w tym tkwi gorzka ironia: im bardziej Europa starała się przedstawiać jako niezbędny aktor geopolityczny, tym wyraźniej uwidaczniała się jej zależność od decyzji amerykańskich i niezdolność do samodzielnego określania własnego kursu strategicznego. Waszyngton negocjuje. Moskwa negocjuje. Kijów negocjuje. Europa deklaruje, iż również chce negocjować. To mniej więcej dyplomatyczna wersja sytuacji, w której widz wstaje podczas gry w szachy i żąda, aby dano mu również figurę, chociaż nie zna zasad ani nie wie, po której stronie stoi.
E5+EU: Droga na skróty do bezsensu?
Nowy format nie rozwiązuje żadnego z fundamentalnych problemów. Jedynie maskuje je pod nową, instytucjonalną otoczką. Nie ma powszechnie akceptowanego europejskiego głównego negocjatora. Nie ma wspólnej strategii dyplomatycznej. Nie ma wyraźnego porozumienia co do tego, jakie ustępstwa Europa w ogóle rozważy. I nie ma przekonującej odpowiedzi na pytanie, dlaczego Rosja miałaby przyznać tej konkretnej delegacji europejskiej szczególną rolę.
Można pójść choćby dalej: dopóki Europejczycy nie będą w stanie choćby doprecyzować między sobą, czy chcą rozwiązania negocjacyjnego, czy wolą trzymać się swoich dotychczasowych, maksymalistycznych postulatów, ich udział jest nie tylko zbędny dla Moskwy. Może wręcz wydawać się dodatkowym obciążeniem dla i tak już skomplikowanego procesu. W końcu, co rosyjski negocjator ma zrobić z siedmioma czy ośmioma europejskimi partnerami, którzy najpierw muszą uzgodnić między sobą, czy to, co właśnie zostało powiedziane, w ogóle było dozwolone?
Być może Europa rzeczywiście potrzebuje formatu E5+UE. Nie po to jednak, by zasiąść do stołu negocjacyjnego, ale by w końcu dowiedzieć się, kto tak naprawdę ma ostatnie słowo. Do tego czasu europejska polityka zagraniczna pozostaje spektaklem z zaskakująco dużą liczbą głównych bohaterów, ale bez scenariusza, reżysera ani wyraźnego zakończenia.
Ursula von der Leyen oczywiście przez cały czas ma swobodę deklarowania, iż Europa będzie intensywnie uczestniczyć. Donald Tusk przez cały czas może chwalić format E5. Macron przez cały czas może przedstawiać się jako mąż stanu o historycznym znaczeniu. Merz przez cały czas może deklarować, iż nie ma czego negocjować w sprawie porządku bezpieczeństwa NATO. A Kaja Kallas przez cały czas może ostrzegać przed negocjacjami z Rosją. Ale być może jest jedna rzecz, której nie powinni się spodziewać: iż Władimir Putin zmieni w rezultacie swój harmonogram.
Bo niewygodna prawda jest taka: Europie nie brakuje znaczenia przy stole negocjacyjnym dlatego, iż została pozbawiona miejsca. Brakuje jej znaczenia, ponieważ nie jest choćby w stanie uzgodnić, co chce położyć na stole.
A siedmiu delegatów, którzy nie mogą się zgodzić, nie stanie się światową potęgą tylko dlatego, iż wydano ósmy komunikat prasowy.
+++
Źródło obrazu: Alexandros Michailidis / shutterstock
+++
Źródła:
RT DE: Von der Leyen: Europa uczestniczy w negocjacjach na Ukrainie w formacie E5+UE, 16 listopada 2026 r.
The Duran – Alexander Mercouris: https://www.youtube.com/embed/Ti0WYtz7nwg
Komisja Europejska: „Oświadczenie przewodniczącej von der Leyen w sprawie Ukrainy i rozmów w Abu Zabi”, 12 listopada 2026 r.
+++











