Pół roku po wprowadzeniu systemu kaucyjnego klienci stoją przy automatach, które nie zawsze działają, a worki z odpadami zalegają w sklepach. Oddane butelki bywają niszczone tak, iż nie nadają się do recyklingu. Część z nich trafia nie do przetworzenia, ale do spalenia. Jednocześnie odzyskanie kaucji okazuje się trudniejsze, niż zakładano.
To jest bardzo proste. System kaucyjny polega na tym, iż człowiek płaci za coś dwa razy, ale raz z góry, a raz z nadzieją. Najpierw kupuje napój, potem kupuje możliwość odzyskania pieniędzy. jeżeli mu się uda, to znaczy, iż system działa. jeżeli mu się nie uda, to znaczy, iż system też działa, tylko inaczej.
Nie widzę tu żadnego problemu.
System obejmuje butelki, puszki i szkło. Obejmuje też ludzi, choć nie wszystkich tak samo. Za jego funkcjonowanie odpowiadają operatorzy, czyli firmy, które wiedzą, jak zarządzać pieniędzmi, których jeszcze nie ma, ale już wiadomo, iż będą. Ustawa mówi o finansowaniu systemu, co jest pojęciem bardzo eleganckim, bo nie ogranicza wyobraźni. Można finansować wszystko, co ma z systemem jakikolwiek związek, a związek zawsze da się znaleźć.
Do tego dochodzą skargi. Dwieście sześćdziesiąt. To dużo, ale nie przesadzajmy. W kraju, w którym miliony ludzi kupują napoje, dwieście sześćdziesiąt osób to adekwatnie grupa testowa. Ministerstwo nie monitoruje części skutków, co też jest rozsądne, bo trudno monitorować coś, co dopiero zaczyna być widoczne.
Wszystko pozostało w trakcie stawania się.
Resort klimatu opierał się na badaniach dostarczanych przez tych, którzy najlepiej rozumieją system, bo będą na nim zarabiać. To logiczne. jeżeli ktoś zna się na zyskach, to zna się też na przyszłości. Późniejsze opinie społeczne okazały się mniej entuzjastyczne, ale to tylko dowód, iż społeczeństwo potrzebuje więcej czasu, żeby zrozumieć własne potrzeby.
Operatorzy mają rozwijać system. Im lepiej go rozwiną, tym mniej pieniędzy do nich trafi. To tworzy piękne napięcie, które motywuje do odpowiedzialnych decyzji. Nie można rozwijać za bardzo, bo wtedy system straci sens ekonomiczny. Ale nie można też nie rozwijać, bo wtedy system straci sens w ogóle. Trzeba znaleźć środek, najlepiej gdzieś poza środkiem.
Automaty wydają vouchery zamiast gotówki. To rozwiązanie nowoczesne. Gotówka jest przestarzała, voucher jest przyszłością. Działa tylko w konkretnym miejscu i przez określony czas, co uczy dyscypliny. Klient nie tylko odzyskuje pieniądze, ale też dostaje wskazówkę, gdzie i kiedy powinien je wydać.
To już nie jest kaucja, to relacja.
System nie został zaprojektowany dla wszystkich jednakowo. Mieszkańcy wsi mają dalej, osoby starsze mają trudniej, a pasażerowie lotnisk muszą wykazać się wyobraźnią logistyczną. To naturalne. Każdy system potrzebuje wyzwań, inaczej stałby się zbyt łatwy, a wtedy nie byłoby wiadomo, czy działa.
Najważniejsze jednak, iż wszystko zaczyna się układać. System finansuje się z tego, iż ludzie nie odbierają swoich pieniędzy. Im mniej odbiorą, tym więcej pieniędzy będzie na jego rozwój. Czyli im gorzej działa, tym lepiej działa. To bardzo stabilna konstrukcja.
Nie trzeba jej poprawiać, wystarczy jej nie przeszkadzać.
Transport butelek na setki kilometrów i ich częściowe spalanie również wpisują się w całość. Ekologia jest przecież pojęciem szerokim. Obejmuje także ruch ciężarówek i przemysł cementowy. Nie można zawężać perspektywy tylko do jednego rodzaju przetwarzania.
System działa zgodnie z przepisami, a przepisy są po to, żeby system działał.
Pojawia się jednak drobna nieścisłość. Okazuje się, iż emisje CO₂ mogą być wyższe niż wcześniej. Gminy tracą na systemie, bo znikają najbardziej wartościowe odpady. Opłaty mogą wzrosnąć. Ale to tylko oznacza, iż system jest dynamiczny i wpływa na wiele obszarów jednocześnie.
Ocena jego skuteczności nastąpi później. Na podstawie danych dostarczonych przez tych, którzy go prowadzą. To bardzo uczciwe rozwiązanie. Nikt nie zna systemu lepiej niż jego beneficjenci.
I w ten sposób wszystko zostaje w rodzinie.
System zaprojektowany po to, by odzyskiwać wartość z odpadów, najwięcej wartości znajduje w tym, czego nie udaje się odzyskać.
