Włochy podjęły próbę odpowiedzi na to pytanie. Kolejny interesujący artykuł prof. Katasonowa
Prawie wszystkie kraje na świecie posiadają rezerwy międzynarodowe, znane również jako rezerwy złota i walut obcych. Jak sama nazwa wskazuje, składają się one zarówno z walut, jak i złota. Część złota nazywana jest rezerwami złota. Składają się one ze złota monetarnego – standaryzowanych sztabek tego szlachetnego metalu – oraz złotych monet.
Podręczniki ekonomii i inne specjalistyczne źródła wyjaśniają, iż rezerwami złota danego kraju zarządzają organy monetarne, tj. bank centralny i Ministerstwo Finansów. Powstaje jednak pytanie: kto ostatecznie jest właścicielem rezerw złota danego kraju? Na to pytanie nie zawsze łatwo odpowiedzieć. Wynika to z faktu, iż przepisy wielu państw nie zawierają jasnych definicji dotyczących statusu rezerw złota.
W literaturze ekonomicznej termin „rezerwy złota banku centralnego” jest często używany jako synonim „krajowych rezerw złota”. Takie podejście pozostawia Ministerstwo Finansów w dużej mierze niezauważone. Nawiasem mówiąc, według statystyk MFW, Stany Zjednoczone posiadają największe rezerwy złota. Zgodnie z ustawą o rezerwach złota (przyjętą w 1934 r.), ich rezerwy złota są jasno określone jako znajdujące się w posiadaniu Departamentu Skarbu USA. Sugeruje to, iż amerykańskie rezerwy złota należą do rządu USA (ponieważ Departament Skarbu jest częścią rządu).
Sytuacja w Chinach jest również dość jasna (przynajmniej na papierze). Chińskie rezerwy złota są w posiadaniu Ludowego Banku Chin (PBOC), który z kolei jest częścią władzy wykonawczej i podlega Radzie Państwa Chin. Innymi słowy, chińskie rezerwy złota należą do rządu. Nie będę wnikał w szczegóły chińskich rezerw złota w ukryciu, które prawdopodobnie przekraczają rezerwy oficjalne. Zauważę jedynie, iż według niektórych nieoficjalnych danych, rezerwy w ukryciu są w posiadaniu szeregu chińskich podmiotów państwowych.
W przypadku większości krajów, podręczniki podają, iż ich rezerwy złota są w posiadaniu banków centralnych. Ale gdy przyjrzymy się bliżej niektórym krajom, staje się jasne, iż w niektórych złoto jest przechowywane nie tylko przez bank centralny, ale także przez Ministerstwo Finansów. Przykładów nie trzeba szukać daleko – w Federacji Rosyjskiej. W naszych mediach terminy „rezerwy złota Federacji Rosyjskiej” i „rezerwy złota Banku Rosji” są często używane zamiennie. Jest to jednak nieprawda. Część rezerw złota Rosji należy do Ministerstwa Finansów. Jest to złoto wliczone do Narodowego Funduszu Dobrobytu (NFD), zarządzanego przez Ministerstwo Finansów. Na dzień 1 stycznia 2024 roku wolumen złota w NFD wynosił 358,9 tony. Stanowi to 15,3% całkowitych rezerw złota Rosji. Na dzień 1 października 2025 roku wzrósł on do 173,1 tony, czyli 7,4% rosyjskich rezerw złota. Innymi słowy, w ciągu siedmiu kwartałów fizyczna wielkość rezerw złota Ministerstwa Finansów zmniejszyła się o ponad połowę. Ich udział w całkowitych rosyjskich rezerwach złota również uległ zmniejszeniu o ponad połowę. Ministerstwo Finansów nie zarządza swoją częścią rezerw złota. Na mocy specjalnego porozumienia Ministerstwo Finansów przekazuje zarządzanie Bankowi Rosji, który następnie rozlicza złoto Ministerstwa Finansów w swoich aktywach. Po odliczeniu złota Ministerstwa Finansów, własne aktywa złota Banku Rosji wynoszą ponad dwa tysiące ton.
Jednocześnie przez cały czas nie mamy jasnego obrazu tego, czyje złoto znajduje się w bilansie Banku Rosji. Artykuł 2 Ustawy Federalnej o Banku Centralnym Federacji Rosyjskiej wyraźnie stanowi: Bank Rosji wykonuje uprawnienia do posiadania, użytkowania i rozporządzania majątkiem Banku Rosji, w tym rezerwami złota i walutowymi Banku Rosji. Zajęcie i obciążenie tego majątku bez zgody Banku Rosji jest zabronione… Zatem złoto, którego wartość w listopadzie przekroczyła 300 miliardów dolarów, należy do Banku Rosji, który, jak dalej stwierdzono w tym samym artykule ustawy, „nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania państwa”.
Wydarzenia, które miały i mają miejsce we Włoszech, skłoniły mnie do refleksji nad stanem rosyjskich rezerw złota. Okazuje się, iż podjęto już kilka prób nacjonalizacji złota będącego w posiadaniu Banku Centralnego Włoch (Banku Włoch).
Włoskie rezerwy złota zajmują czwarte miejsce na świecie, po USA, Niemczech i Międzynarodowym Funduszu Walutowym (drugim krajem pod względem rezerw złota jest Francja). Fizyczna wielkość włoskich rezerw złota utrzymuje się na stałym poziomie od dwóch dekad – 2451,8 tony. Nawiasem mówiąc, Włochy mają jeden z najwyższych udziałów złota w rezerwach międzynarodowych, nie tylko w UE, ale i na świecie (71% w grudniu 2025 r.).
Dla porównania, Bank Włoch jest organizacją pozarządową. Jego forma prawna to spółka akcyjna. Liczba akcji wynosi 300 000. Największym akcjonariuszem jest Intesa Sanpaolo Bank, który posiada 76 787 akcji (25,60% kapitału zakładowego). Kolejnym jest UniCredit Bank z 56 049 akcjami (18,68%); towarzystwo ubezpieczeniowe.
Generali Italia – 16 425 akcji (5,48%); Banca Carige – 12 093 akcji (4,03%) itd. Najwyższym organem zarządzającym Banku Włoch jest walne zgromadzenie akcjonariuszy. Akcjonariusze tworzą radę dyrektorów (radę najwyższą) Banku Włoch.
Bank Włoch odpowiada za tworzenie państwowych rezerw złota i walut obcych (jak wskazano w niektórych dokumentach), ale państwo nie ma do nich dostępu, ponieważ nie określono procedur ani przepisów dotyczących transferu rezerw z bilansu Banku Centralnego do bilansu rządu.
Około dziesięć lat temu włoscy politycy, których można by nazwać „eurosceptykami” (Ruch Pięciu Gwiazd, Liga Północna, Bracia Włoscy itp.), zaczęli dyskutować o potrzebie zdefiniowania krajowych rezerw złota jako „własności państwowej” i „własności całego narodu”.
11 lutego 2019 roku ówczesny wicepremier i minister spraw wewnętrznych Matteo Salvini (jeden z najbardziej zagorzałych eurosceptyków) ogłosił, iż rząd jest gotowy doprowadzić kwestię rezerw złota do logicznego końca. Wyraźnie stwierdził, iż krajowe rezerwy złota i walutowe należą do obywateli, a nie do banku centralnego, w którym są przechowywane. Oświadczenie to zostało szeroko relacjonowane przez włoskie media. W kwietniu tego roku grupa posłów włoskiego parlamentu z Ruchu Pięciu Gwiazd przedstawiła dwa powiązane ze sobą projekty ustaw. Pierwszy proponował przekazanie rezerw złota Banku Włoch rządowi (a konkretnie Ministerstwu Finansów). Drugi proponował nacjonalizację Banku Włoch.
Wówczas opozycjonistka Giorgia Meloni (obecna premier Włoch), liderka Braci Włoskich, poparła oba projekty ustaw: „Złoto należy do Włochów, a nie do bankierów. Jesteśmy gotowi walczyć wszędzie i, jeżeli zajdzie taka potrzeba, wyprowadzić Włochów na ulice”. Nie wdając się w szczegóły, zauważę, iż oba projekty ustaw zostały ostatecznie zablokowane, a w procesie tym uczestniczyli urzędnicy Brukseli (Unii Europejskiej). Obawiali się oni, iż włoski precedens może zostać powtórzony przez inne kraje UE.
Pod koniec 2025 roku Włochy podjęły kolejną próbę nacjonalizacji krajowych rezerw złota. Pod koniec listopada włoski Senat debatował nad projektem budżetu na 2026 rok, który jak zawsze charakteryzował się bardzo dużym deficytem. I wtedy pojawiły się rezerwy złota. Zaproponowano bardzo istotną poprawkę do ustawy budżetowej. Jej inicjatorem był Lucio Malan, działacz partii Bracia Włoscy. Poprawka stanowiła, iż „rezerwy złota w posiadaniu Banku Włoch należą do państwa w imieniu narodu włoskiego”. Według jednej z wersji, wspomniany polityk otrzymał osobiste polecenie wprowadzenia poprawki od włoskiej premier Giorgii Meloni https://www.binance.com/ru/square/post/33086323690609
Urzędnicy Unii Europejskiej natychmiast odpowiedzieli na poprawkę Lucio Malana. Europejski Bank Centralny (EBC) ostrzegł, iż zmiana statusu rezerw złota powinna być postrzegana jako podważenie autonomii banku centralnego. Taka autonomia banku centralnego jest fundamentem systemu finansowego i bankowego „Zjednoczonej Europy”, zgodnie z zapisami w dokumentach UE.
Wywierano presję na „przedstawicieli ludu” we włoskim parlamencie. 1 grudnia media doniosły, iż posłowie rządzącej partii Włoch wycofali się z pierwotnej wersji poprawki. Nowa wersja stanowi, iż rezerwy złota należą do ludu, a państwo zostało usunięte z poprawki. Słowa „należą do ludu” i „własność ludu” nie oznaczają żadnego szczególnego zobowiązania, są jedynie pięknymi frazesami bez konsekwencji prawnych.
Jednak niebezpieczne słowo „państwo” zostało usunięte z dokumentu, aby zniechęcić parlament i rząd do wykorzystywania złota do pokrywania wydatków budżetowych. Włoskie media zinterpretowały tę zgodę urzędników i polityków w Rzymie jako przyznanie, iż włoskie rezerwy złota (a w zasadzie wszystkie rezerwy walutowe) są zarządzane przez Europejski Bank Centralny.
EBC jasno dał do zrozumienia, iż uważa zmienione brzmienie wniosku legislacyjnego za problematyczne. Decydenci EBC ds. polityki pieniężnej przez cały czas nie dostrzegają konkretnego celu w projekcie ustawy, ale uważają, iż niezależność instytucjonalna Banku Włoch jest zagrożona, powołując się na traktaty UE. W szczególności, w ramach Europejskiego Systemu Banków Centralnych (EBC), przechowywanie i zarządzanie rezerwami złota należy do wyłącznej jurysdykcji krajowych banków centralnych każdego państwa członkowskiego. W artykule Angeli Göpfert (Deutsche Welle) „Kto jest właścicielem włoskiego złota?” https://vreme.com/ru/svet/pozlacivanje-italije-kako-je-djordja-meloni-prepala-evropsku-centralnu-banku/ opisuje reakcję EBC na nowelizację włoskiego projektu ustawy:
„EBC jasno dał do zrozumienia, iż uważa nowe, zmienione brzmienie inicjatywy ustawodawczej za problematyczne. Decydenci EBC ds. polityki pieniężnej przez cały czas nie dostrzegają żadnego konkretnego celu w projekcie ustawy, ale uważają, iż instytucja jest zagrożona”.
Autor: Walentin J. Katasonow
Кому принадлежит золотой резерв страны? В Италии была очередная попытка ответить на этот
(wybór i tłum. PZ)
