Крах мирового порядка: как похищение венесуэльского президента США меняет геополитику и что это значит для Польши

chiny24.com 21 часы назад

W bezprecedensowym akcie, który wstrząsnął podstawami międzynarodowego porządku, Stany Zjednoczone przeprowadziły zbrojną interwencję w Wenezueli, uprowadzając urzędującego prezydenta Nicolása Maduro. Ten dramatyczny ruch, określony przez administrację prezydenta Trumpa jako “misja ekstrakcji sądowej”, wywołał falę poruszenia na całym świecie i zrodził fundamentalne pytania o przyszłość prawa międzynarodowego, globalnego bezpieczeństwa i sojuszy, w tym o pozycję Polski na arenie międzynarodowej.

Interwencja w Wenezueli: jawne pogwałcenie prawa międzynarodowego

Atak na Wenezuelę i uprowadzenie jej prezydenta stanowi rażące naruszenie fundamentalnych zasad prawa międzynarodowego, przede wszystkim zasady suwerenności państw i zakazu użycia siły, zapisanych w Karcie Narodów Zjednoczonych. Artykuł 2(4) Karty ONZ jednoznacznie stanowi, iż wszyscy członkowie “powstrzymają się w swych stosunkach międzynarodowych od groźby lub użycia siły przeciwko integralności terytorialnej lub niezawisłości politycznej któregokolwiek państwa“.

Interwencja USA nie została autoryzowana przez Radę Bezpieczeństwa ONZ, jedyny organ, który może legalnie zezwolić na użycie siły w sytuacjach innych niż samoobrona. Argumenty Białego Domu, jakoby operacja była formą obrony przed “narko-terroryzmem”, nie znajdują uzasadnienia w prawie międzynarodowym, które ogranicza prawo do samoobrony do odpowiedzi na zbrojny atak. Jak podkreśla prof. Ziyad Motala z Howard University School of Law, “prawo międzynarodowe nie jest mandatem moralnym dla wielkich potęg do przeprowadzenia zmiany rządu“.

Doktryna Ker-Frisbie: Dlaczego USA nie mają prawa sądzić obcego przywódcy

Kwestia postawienia prezydenta Maduro przed amerykańskim sądem jest co najmniej kontrowersyjna. Stany Zjednoczone prawdopodobnie powołają się na tzw. doktrynę Ker-Frisbie, która pozwala amerykańskim sądom na sprawowanie jurysdykcji nad oskarżonym, niezależnie od tego, w jaki sposób został on sprowadzony na terytorium USA. Oznacza to, iż choćby jeżeli uprowadzenie było nielegalne z punktu widzenia prawa międzynarodowego, sąd w USA może uznać swoją jurysdykcję.

Jednakże, prawo międzynarodowe przyznaje urzędującym głowom państw immunitet od jurysdykcji sądów zagranicznych. Jest to fundamentalna zasada, mająca na celu ochronę suwerenności państw i zapewnienie stabilności w stosunkach międzynarodowych. Odmowa przyznania Maduro immunitetu, jak to miało miejsce w przypadku panamskiego dyktatora Manuela Noriegi, stanowi kolejne pogwałcenie międzynarodowych norm i tworzy niebezpieczny precedens.

Precedens dla Kremla: jak działania USA wpłyną na Rosję i Ukrainę

Interwencja w Wenezueli ma daleko idące implikacje dla konfliktu rosyjsko-ukraińskiego. Działania USA, podjęte z pominięciem prawa międzynarodowego, dostarczają Rosji potężnego argumentu propagandowego. Kreml może teraz przedstawiać swoją agresję na Ukrainę jako działanie analogiczne do amerykańskiej polityki, twierdząc, iż wielkie mocarstwa mają prawo do interwencji w swoich “strefach wpływów” w celu ochrony własnych interesów bezpieczeństwa.

Jak zauważa Chatham House, chociaż jest to fałszywa analogia, twierdzenie prezydenta Trumpa, iż USA mają prawo “dominować” w swoim sąsiedztwie, niebezpiecznie przypomina retorykę Władimira Putina o prawie Rosji do działania w tzw. “bliskiej zagranicy”. Osłabia to pozycję Zachodu, który do tej pory stał na straży nienaruszalności granic i suwerenności Ukrainy, a teraz sam łamie te zasady w innym regionie świata.

Polska w Nowym Świecie: Czy USA są jeszcze godnym zaufania sojusznikiem?

Dla Polski, której bezpieczeństwo w dużej mierze opiera się na sojuszu ze Stanami Zjednoczonymi i gwarancjach NATO, działania administracji Trumpa są sygnałem alarmowym. Transakcyjne i nieprzewidywalne podejście do polityki zagranicznej, lekceważenie prawa międzynarodowego i sojuszników, stawia pod znakiem zapytania wiarygodność USA jako gwaranta bezpieczeństwa Europy Środkowo-Wschodniej.

Systematyczne wycofywanie wojsk amerykańskich z Iraku, a teraz jawne pogwałcenie suwerenności Wenezueli, wpisują się w szerszy trend izolacjonizmu i powrotu do Doktryny Monroe. W tym nowym układzie sił, Polska musi zadać sobie pytanie, czy może przez cały czas bezwarunkowo polegać na amerykańskim parasolu ochronnym. Konieczna staje się rewizja polskiej polityki zagranicznej, która w większym stopniu powinna opierać się na własnych siłach, wzmacnianiu europejskiej współpracy obronnej i taktycznym, a nie strategicznym, traktowaniu relacji z USA.

Doktryna Monroe 2.0: Powrót do stref wpływu i koniec globalizacji

Incydent w Wenezueli jest najnowszym i najbardziej jaskrawym przykładem kształtowania się nowego porządku światowego, opartego na brutalnej rywalizacji mocarstw i podziale na strefy wpływów. Administracja Trumpa, odwołując się do Doktryny Monroe, sygnalizuje, iż Ameryka Łacińska jest wyłączną strefą wpływów USA. To z kolei daje ciche przyzwolenie Rosji na odbudowę swojej strefy wpływów w Europie Wschodniej, a Chinom na dalszą ekspansję w Azji.

Ten powrót do XIX-wiecznej geopolityki oznacza koniec ery globalizacji i porządku liberalnego, który dominował po zakończeniu Zimnej Wojny. Dla państw takich jak Polska, które odniosły ogromne korzyści z integracji z Zachodem i oparcia swojego bezpieczeństwa na sojuszu z USA, jest to scenariusz niezwykle niebezpieczny. Wymaga on fundamentalnego przemyślenia dotychczasowych strategii i poszukiwania nowych gwarancji bezpieczeństwa w niestabilnym i nieprzewidywalnym świecie. Stany Zjednoczone i wcześniej prowadziły agresywną politykę z użyciem sił zbrojnych – ot, choćby w przypadku wspomnianej Panamy. Wtedy jednak były niekwestionowanym hegemonem światowym. Dziś Amerykanie wycofują się w obręb obu Ameryk, zostawiając resztę swiata sobie samemu. Na ustalonych prawdopodobnie wczesniej warunkach. Dlatego też nie nalzeży doszukiwać się “uspokajających” analogii pomiędzy sytuacją w Wenezueli a Panamą, Chile, czy Argentyną. Dziś nie jest takie samo, jak wczoraj, historia nie dokonała żadnego cyklu. W tym przypadku, w przypadku interwencji zbrojnej w Wenezueli w styczniu 2026 roku historia pisze swój zupełnie nowy rozdział.

Źródła: