4 czerwca obchodzimy Dzień Wolności i Praw Obywatelskich, który stanowi jeden z najważniejszych punktów w nowoczesnej historii Polski. To symbol odrodzenia suwerennego państwa i triumfu społeczeństwa obywatelskiego. Święto zostało ustanowione przez Sejm uchwałą z dnia 24 maja 2013 r., aby upamiętnić przełomowe wybory do Sejmu i odrodzonego Senatu, których pierwsza tura odbyła się 4 czerwca 1989 r, druga zaś dwa tygodnie później.
Tamto głosowanie, będące rezultatem wielotygodniowych negocjacji przy Okrągłym Stole, otworzyło Polakom drzwi do decydowania o własnym losie, choć same wybory miały charakter kontraktowy, a w sposób w pełni wolny wybierano jedynie Senat. Mimo ograniczeń narzuconych przez reżim komunistyczny, determinacja i mobilizacja zwolenników opozycji demokratycznej doprowadziły do spektakularnego sukcesu kandydatów popieranych przez Komitet Obywatelski „Solidarność”. Opozycja zdobyła wówczas wszystkie możliwe mandaty poselskie przysługujące stronie bezpartyjnej, czyli 35 proc. miejsc w Sejmie, oraz wywalczyła aż 99 na 100 mandatów senatorskich.
Było to symboliczne zwycięstwo kolejnych pokoleń Polaków, którzy nigdy nie pogodzili się ze zniewoleniem. Było to zwycięstwo „Solidarności”, przeciwko której w grudniu 1981 r. władza wysłała czołgi, chcąc siłą złamać narodowego ducha wolności – podkreślili posłowie w uchwale ustanawiającej święto.
Bezprecedensowy akt wyborczy okazał się politycznym trzęsieniem ziemi i wywołał geopolityczny efekt domina w całym bloku wschodnim. Polskie przemiany zapoczątkowały proces znany jako Jesień Ludów, inspirując inne narody do walki o niepodległość i prowadząc bezpośrednio do demontażu systemu komunistycznego w Europie Środkowo-Wschodniej, w tym do symbolicznego upadku Muru Berlińskiego. 4 czerwca 1989 r. siłę zastąpiła kartka wyborcza. Wynik tego głosowania zapoczątkował proces uwalniania się Europy od komunizmu – czytamy w dokumencie z 2013 r.
Współcześnie czerwcowe święto nie ogranicza się wyłącznie do historycznej refleksji nad wydarzeniami z 1989 r., ale niesie ze sobą niezwykle aktualne, uniwersalne przesłanie. Przypomina ono o fundamentalnym znaczeniu wolności słowa, pluralizmu, praw człowieka oraz wartości, na których ufundowano nowoczesną demokrację. Pokojowy charakter polskiej transformacji ustrojowej, opartej na dialogu i kompromisie, pozostaje unikalnym wzorem w skali globalnej.
4 czerwca jest szeroko omawiany przez badaczy, historyków, instytucje naukowe. Analizy dotyczą m. in. pamięci społecznej Polaków oraz znaczenia wyborów dla procesów demokratyzacyjnych.
21 maja br. Narodowe Centrum Kultury opublikowało raport: „Czy chcemy Święta Wolności? Raport o pamięci 4 czerwca 1989 r.” Jego autorzy badają emocje, jakie wywołuje transformacja ustrojowa i jaki realny oddźwięk w społeczeństwie znajdują narracje o 4 czerwca 1989 r., zidentyfikowane na etapie analizy dyskusji w przestrzeni publicznej. Wskazują, iż dla Polaków jest to dzień o szczególnym znaczeniu historycznym i zajmuje istotne miejsce w pamięci zbiorowej, ale narracja wokół tej daty pozostaje niejednoznaczna i podatna na polityczne podziały. Zaznaczają, iż rocznica 4 czerwca kojarzona jest z wartościami obywatelskimi, takimi jak wolność, demokracja, solidarność, rozwaga i odpowiedzialność.
Powiększ zdjęcie
