Gogol w Hormuz: Upadek amerykańskiej fikcji hegemonicznej
Xavier Villar
tehrantimes/Gogol-in-Hormuz-The-collapse-of-US-hegemonic-fiction
W „Rewizorze” Mikołaja Gogola skorumpowani urzędnicy w małym rosyjskim miasteczku wpadają w panikę po przybyciu młodego mężczyzny z Petersburga. Ivan Chlestiakov jest młodym urzędnikiem, ale strach miejscowych przed ujawnieniem ich własnej defraudacji podnosi go do rangi carskiego audytora. Jego autorytet nie wywodzi się od cara, ale z paranoi jego gospodarzy. Kiedy maska opada, pozostaje tylko ośmieszenie oszukanych.
Dziś biurokracja bezpieczeństwa narodowego USA działa zgodnie z tą właśnie psychologią. Waszyngton domaga się, aby Iran zaakceptował gwarancje bezpieczeństwa dotyczące tymczasowych sankcji, wiedząc, iż ich własny Kongres może je odwołać przy najmniejszym wstrząsie. Kiedy Teheran odmawia potwierdzenia fikcji, administracja Trumpa odpowiada teatralnością osaczonego biurokraty, grożąc pogrążeniem w otchłań, na które nie odważy się zdecydować.
Niedawna proklamacja Trumpa, iż protokół ustaleń z Iranem jest „martwy”, wraz z groźbami ponownej blokady, nie jest pokazem siły. Z perspektywy Teheranu brzmi to jak frustracja hegemona, który wyczerpuje swoje możliwości konwencjonalnego przymusu. Ostatnie wymiany militarne działały jako brutalne rozliczenie dla Waszyngtonu, uwidaczniając fizyczne granice jego władzy. Ogłoszona śmierć memorandum jest bezpośrednim wynikiem systematycznego sabotażu Waszyngtonu. Tekst zawiera logiczną sekwencję deeskalacji: Iran uregulowałby ruch Ormuz, USA zniosłyby blokadę, Teheran uzyskałby dostęp do swoich funduszy, a groźby ustałyby. Ale Waszyngton traktował to nie jako wiążące ramy, ale jako taktyczną pauzę, aby zachować swoją przewagę.
Z irańskiego punktu widzenia naruszenie było natychmiastowe. Pierwsza klauzula, domagająca się zakończenia wojny w Libanie, została zignorowana. Zwolnienia aktywów były ograniczone; groźby były kontynuowane, a Trump sugerował choćby porwanie irańskich negocjatorów. Ostateczny cios nastąpił w lipcu, kiedy Biały Dom cofnął zwolnienia sprzedaży ropy naftowej, gdy Teheran skonsolidował swój szlak morski. To ujawnia wrodzoną przemoc amerykańskiej dyplomacji. Prawdziwa pułapka tkwi w prawnej architekturze Imperium. Znaczna część reżimu sankcji jest chroniona przez ustawodawstwo Kongresu, takie jak CAATSA. Prezydenci mogą oferować tylko odnawialne zwolnienia. Po porozumieniu nuklearnym z 2015 roku irańscy planiści wyciągnęli ostateczną lekcję: tymczasowa ulga gospodarcza nie odbudowuje kraju ani nie gwarantuje bezpieczeństwa. Waszyngton domaga się, aby Iran przetłumaczył swoją suwerenność na język liberalnego internacjonalizmu, ignorując sekwencyjną logikę własnych porozumień. Teheran wie, iż czeki Białego Domu są fałszywe.
To właśnie w tym ślepym zaułku Cieśnina Ormuz przestała być zwykłym wojskowym dławikiem, stając się osią suwerenności Iranu. Wymiana programu nuklearnego lub regionalnych sojuszy na rzecz efemerycznego zwolnienia z sankcji była niedopuszczalną asymetrią. Zmuszając ruch komercyjny do wyznaczonego korytarza i ustanawiając wspólną administrację z Omanem w celu pobierania taryf tranzytowych, Iran dąży do głębokiej zmiany w zarządzaniu Zatoką Perską. Daleki od dążenia do całkowitego zamknięcia – co wywołałoby casus belli – Teheran przekształca morską autostradę, historycznie patrolowaną przez piątą flotę USA, w suwerenną Izbę celną. Manewr ten podważa interpretację prawa morza przez Pentagon. Waszyngton powołuje się na „przejście tranzytowe”, aby uzasadnić przepływ swoich lotniskowców, ignorując fakt, iż geografia cieśniny sprawia, iż roszczenia do suwerenności wybrzeża są absolutne. Teheran nie „zamyka” cieśniny; biurokratyzuje swoją suwerenność, zmuszając globalnych spedytorów do wyboru między fizycznym bezpieczeństwem irańskiego wybrzeża a fikcją prawną piątej floty.
Przez dziesięciolecia „wolność żeglugi” w Zatoce Perskiej funkcjonowała jako ukryta dotacja dla zachodnich gospodarek, gwarantująca przepływ węglowodorów przy zerowych kosztach dla mocarstw hegemonicznych. Żądając, aby ruch poddał się wyznaczonemu korytarzowi, Iran pobiera historyczny rachunek za te zaszłości. jeżeli Kongres USA chce zaostrzyć efemeryczne sankcje, musi pokryć rachunek. Przymus nie jest już swobodny. Wykorzystanie geografii do egzekwowania czynszu naprawdę niepokoi planistów Pentagonu. Strategiczne rezerwy ropy naftowej w USA są praktycznie wyczerpane, a globalne zapasy pozostają napięte. Planiści wojskowi wiedzą, iż eskortowanie każdego tankowca przez Ormuz wymaga nadmiernego rozmieszczenia logistycznego przeciwko łodziom roju Gwardii Rewolucyjnej. Bombardowania z powietrza mogą zniszczyć infrastrukturę, ale nie mogą wymazać topografii wybrzeża ani zneutralizować państwa, które włączyło przyjęcie szkód do swojej doktryny przetrwania.
Republika Islamska posiada kosmologię polityczną, w której opór wobec imperialnej hegemonii jest imperatywem ontologicznym. Pamięć o zamachu stanu z 1953 roku i jednostronnym wyjściu USA z JCPOA pozostaje żywa jako przypomnienie złamanych obietnic Waszyngtonu. Ujarzmienie państwa, które akceptuje porażki taktyczne jako cenę jego ciągłości, wymaga inwazji naziemnej, której żaden prezydent USA nie zarządzi. Domniemana śmierć memorandum jest upadkiem iluzji.
Dopóki Waszyngton hołduje fikcji własnej hegemonii, odmawiając zaakceptowania, iż nie może już narzucać jednostronnego dyktatu, żadne porozumienie nie będzie możliwe. Osaczony biurokrata przez cały czas żongluje swoimi papierami i zagraża pogrążeniem w otchłani, ale w Zatoce Perskiej fikcja prawna uderzyła w materię. Dopóki imperium nie zaakceptuje swojej klęski, Cieśnina pozostanie tam, gdzie rzeczywistość domaga się spłaty długów.
