Po tygodniach twardego sporu o Trybunał Konstytucyjny prezydent Karol Nawrocki we wtorek przyjmie ślubowanie profesora Sławomira Patyry, nowego sędziego TK. Głowa państwa wciąż jednak nie uznaje czterech innych sędziów wybranych przez Sejm, a minister sprawiedliwości Waldemar Żurek mówi o „logicznych fikołkach" i uruchamia prokuraturę wobec prezydenckich doradców. Kto tak naprawdę decyduje o obliczu strażnika konstytucji?
Prezydent zaprzysięgnie sędziego, którego nie kwestionuje
We wtorek 28 lipca w Pałacu Prezydenckim Karol Nawrocki ma przyjąć ślubowanie od profesora Sławomira Patyry, nowego sędziego Trybunału Konstytucyjnego. Prezydent działa na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy o statusie sędziów TK, a o decyzji poinformował 22 lipca szef Kancelarii Prezydenta Zbigniew Bogucki. Patyra zajmie miejsce sędziego Andrzeja Zielonackiego, którego dziewięcioletnia kadencja właśnie dobiegła końca.
Nowy sędzia to znany konstytucjonalista. Doktor habilitowany Sławomir Patyra od lat kieruje Katedrą Prawa Konstytucyjnego na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, wykłada również na Uniwersytecie Radomskim i jest radcą prawnym. Jego kandydaturę zgłosiły kluby rządzącej większości, od Koalicji Obywatelskiej po PSL i Lewicę. Tego samego dnia prezydent ma wręczyć także nominacje czterem nowym sędziom Sądu Najwyższego, a w kolejnych dniach powołać ponad dwustu asesorów sądowych.
Dwóch przyjętych, czterech odrzuconych
Zgoda na ślubowanie Patyry to zwrot w sporze, który ciągnie się od wiosny. Sejm wybrał wcześniej sześcioro nowych sędziów Trybunału, jednak prezydent przyjął przysięgę tylko od dwojga z nich, Magdaleny Bentkowskiej i Dariusza Szostka. Pozostałej czwórki nie uznał, kwestionując sposób, w jaki próbowano ich zaprzysiąc. Sędziowie ci złożyli ślubowanie w Sejmie, a nie przed głową państwa. Kancelaria Prezydenta stoi na stanowisku, iż skuteczne jest wyłącznie ślubowanie odebrane przez prezydenta, i skierowała w tej sprawie wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego do samego Trybunału.
Właśnie na tym rozróżnieniu opiera się zgoda na Patyrę. Jak tłumaczył Zbigniew Bogucki, sytuacja profesora jest inna niż czwórki spod znaku Sejmu. „Pan profesor Patyra nie szedł do Sejmu, nie uczestniczył w szopce", przekazał szef prezydenckiej kancelarii, wskazując, iż nowy sędzia zwrócił się o ślubowanie zgodnie z procedurą.
Żurek: prezydent nie wybiera sobie sędziów
Decyzja nie ostudziła sporu, ale go zaostrzyła. Minister sprawiedliwości i prokurator generalny Waldemar Żurek uznał argumentację prezydenta za niespójną i mówił o „logicznych fikołkach". „Raz słyszymy, iż cała szóstka została wybrana źle. Za chwilę okazuje się, iż dwoje jednak już pasuje", punktował. W jego ocenie głowa państwa przekracza swoje uprawnienia: „Prezydent nie ma prawa wybierać sobie, których sędziów uzna, a których zablokuje".
Minister nie poprzestał na słowach. Polecił prokuraturze zbadanie działań prezydenckich doradców, którzy mieli odradzać Nawrockiemu odebranie ślubowania od czterech sędziów. Żurek przekonuje, iż państwo „nie resetuje się wraz z nowym prezydentem", a obowiązkiem głowy państwa jest umożliwienie zaprzysiężenia sędziów wskazanych przez parlament.
Spór o strażnika konstytucji
Za proceduralnym sporem kryje się realna stawka: kto ukształtuje skład Trybunału, który ocenia zgodność ustaw z konstytucją. Obóz rządzący chce w ten sposób odwrócić zmiany z czasów Zjednoczonej Prawicy i przełamać niekorzystny dla siebie układ sił w TK. Prezydent, sięgając po literę ustawy i wniosek o spór kompetencyjny, broni swojego konstytucyjnego prawa do odbierania ślubowań i nie zamierza go oddać.
Wymowny jest przy tym instrument, po który sięga strona rządowa. To nie sąd, ale podległa ministrowi prokuratura ma dziś oceniać doradców prezydenta. Gdy jedna władza próbuje naciskać na drugą groźbą postępowań karnych, spór o Trybunał przestaje być prawniczą subtelnością i staje się próbą sił o granice urzędu prezydenta. Pytanie, które teraz wraca, brzmi: czy o obliczu strażnika konstytucji zdecyduje głowa państwa, czy rządowa większość gotowa użyć wobec niej prokuratury?
