Wzmocnienie gotowości obronnej Europy

Negocjatorzy Parlamentu Europejskiego i Rady osiągnęli 10 czerwca porozumienie w sprawie propozycji mających przyspieszyć inwestycje obronne oraz zwiększyć zdolność Unii Europejskiej do reagowania na wyzwania związane z bezpieczeństwem.

Pakiet wniosków legislacyjnych, będący częścią tzw. pakietu uproszczeń „Omnibus V”, ma przyspieszyć wydawanie pozwoleń dla projektów związanych z obronnością oraz eksport sprzętu wojskowego między państwami członkowskimi UE. Zakłada także uproszczenie procedur zamówień publicznych w obszarze bezpieczeństwa i obrony oraz współpracy przy realizacji kontraktów obronnych, zapewnienie, iż unijne przepisy chemiczne uwzględniają potrzeby sektora obronnego, a także uproszczenie wdrażania Europejskiego Funduszu Obronnego (EDF).

Propozycje mają wspierać inwestycje obronne o wartości do 800 mld euro w ciągu najbliższych czterech lat w ramach inicjatywy ReArm Europe/Readiness 2030, umożliwiając państwom członkowskim i przemysłowi obronnemu skuteczniejszą odpowiedź na rosnące zagrożenia dla bezpieczeństwa.

Szybsze wydawanie pozwoleń dla projektów obronnych

W odniesieniu do przyspieszenia procedur wydawania pozwoleń dla projektów obronnych, takich jak budowa nowych zakładów produkcyjnych czy rozbudowa istniejących obiektów, współprawodawcy uzgodnili wprowadzenie w całej UE standardowego terminu 42 dni roboczych na wydanie decyzji (liczonego od potwierdzenia kompletności wniosku).

Porozumienie przewiduje jednak możliwość przedłużenia tego terminu przez adekwatne organy krajowe maksymalnie dwukrotnie, łącznie o nie więcej niż 60 dni, w wyjątkowych okolicznościach, np. w przypadku szczególnie złożonych projektów lub gdy istnieją zagrożenia dla środowiska bądź zdrowia i bezpieczeństwa pracowników, wymagające dodatkowego czasu w ich rozwiązanie. W takich przypadkach całkowity czas trwania procedury nie będzie mógł przekroczyć 102 dni roboczych.

Każde przedłużenie terminu będzie musiało zostać zakomunikowane inwestorowi wraz z uzasadnieniem i przewidywaną datą wydania decyzji.

Jeżeli adekwatne organy nie podejmą decyzji w obowiązującym terminie, zastosowanie będzie miała zasada milczącej zgody. W takim przypadku organy krajowe będą zobowiązane w ciągu ośmiu dni roboczych od upływu terminu poinformować inwestora o wydanym pozwoleniu oraz wskazać warunki, którym ono podlega.

Sprawozdanie wzywa również państwa członkowskie do ustanowienia punktów kompleksowej obsługi dla inwestorów realizujących projekty obronne, wprowadzenia cyfrowego monitorowania wniosków, corocznego raportowania Komisji Europejskiej dotyczącego wydawanych pozwoleń i wsparcia dla MŚP oraz monitorowania przez Komisję przypadków milczącej zgody w celu zapewnienia przejrzystości i jednolitego stosowania przepisów.

Transfery produktów obronnych w UE i uproszczone zamówienia publiczne

Porozumienie obejmuje także działania mające na celu usunięcie barier regulacyjnych utrudniających i spowalniających zamówienia publiczne w sektorze obronnym oraz transfery produktów związanych z obronnością między państwami UE.

Uzgodniono utworzenie nowej ogólnej licencji transferowej dla produktów związanych z obronnością, która ma ułatwić działalność przedsiębiorstw obronnych na rynku unijnym. Państwa członkowskie będą zobowiązane do publikowania takich licencji, zapewniając przemysłowi bardziej przewidywalne warunki funkcjonowania w zakresie transferów wewnątrzunijnych.

W obszarze zamówień publicznych porozumienie aktualizuje i podnosi progi stosowania unijnych przepisów dotyczących zamówień, wydłuża maksymalny okres obowiązywania umów ramowych z siedmiu do dziesięciu lat oraz zwiększa elastyczność państw członkowskich w zakresie okazjonalnych wspólnych zakupów.

Parlament i Rada przyjęły również wspólne oświadczenie, w którym zobowiązały się do zbadania w przyszłości możliwości przyznania Komisji Europejskiej uprawnień do ułatwiania transferów produktów obronnych w UE oraz do rozważenia stosowania kryteriów preferencji europejskiej w zamówieniach publicznych.

Obie instytucje podkreśliły pilną potrzebę zdecydowanego zwiększenia zdolności obronnych Europy do 2030 roku, wzmocnienia europejskiej bazy technologiczno-przemysłowej sektora obronnego (EDTIB), wspierania małych i średnich przedsiębiorstw, usuwania wąskich gardeł w zamówieniach publicznych oraz zapewnienia sprawnego funkcjonowania rynku produktów obronnych w UE, w tym dostępu do łańcuchów dostaw w całej Unii.

Ułatwienia dla inwestycji obronnych i przemysłu

W zakresie ułatwiania inwestycji i poprawy warunków dla przemysłu obronnego współprawodawcy uzgodnili uproszczenie zarządzania i wdrażania Europejskiego Funduszu Obronnego (EDF).

Zaktualizowano i doprecyzowano kryteria przyznawania finansowania z EDF, nadając – zgodnie z postulatem europosłów – priorytet projektom wykazującym najwyższy poziom jakości, doskonałości i efektywności.

Zmieniono również przepisy dotyczące zwiększonego poziomu finansowania w ramach EDF, zarówno w odniesieniu do kwalifikowalnych działań, jak i poziomów dofinansowania, aby zapewnić dodatkowe wsparcie dla projektów z udziałem małych i średnich przedsiębiorstw.

Na wniosek Parlamentu rozszerzono możliwość korzystania ze zwiększonego finansowania EDF, dotychczas dostępnego dla projektów realizowanych w ramach PESCO, również na działania rozwijane w ramach Struktury Europejskiego Programu Uzbrojenia (SEAP), ustanowionej w ramach Europejskiego Programu Przemysłu Obronnego (EDIP).

Aby wzmocnić współpracę z podmiotami ukraińskimi, negocjatorzy uzgodnili także, iż koszty testów prowadzonych w Ukrainie – kraju kandydującym do UE – będą mogły kwalifikować się do finansowania z EDF.

Porozumienie potwierdza również możliwość stosowania przez państwa członkowskie określonych odstępstw od unijnych przepisów środowiskowych i chemicznych w interesie obronności. Zgodnie z postulatem Parlamentu odstępstwa takie będą mogły być stosowane wyłącznie w uzasadnionych przypadkach.

Kolejne kroki

Tymczasowe porozumienia dotyczące poszczególnych aktów prawnych muszą zostać formalnie zatwierdzone przez Parlament Europejski i Radę, zanim wejdą w życie.

Pakiet propozycji „Defence Readiness Omnibus” został przedstawiony przez Komisję Europejską w czerwcu 2025 r. Jego celem jest uproszczenie przepisów i usunięcie barier administracyjnych ograniczających rozwój europejskiego przemysłu obronnego. Pakiet ma przyspieszyć inwestycje w obronność, zwiększyć współpracę oraz wzmocnić europejską bazę technologiczno-przemysłową sektora obronnego (EDTIB) poprzez bardziej elastyczne i efektywne zasady dotyczące zamówień publicznych, finansowania, współpracy transgranicznej i procedur wydawania pozwoleń. Obejmuje dwa projekty rozporządzeń, jeden projekt dyrektywy oraz projekty aktów delegowanych.

Źródło: Parlament Europejski, Biuro w Polsce