Już po raz trzeci na łamach „Myśli Polskiej” piszę recenzję rosyjskiego serialu. Tym razem bardzo pozytywne wrażenie na mnie zrobił serial Janczar.
Janczar jest produkcją rosyjską, niemniej grają w niej aktorzy z Armenii i Serbii. Jest i mały wątek polski: w postać Fiodora Romanowa (Fiodor Romanow był ojcem pierwszego cara z dynastii Romanowów Michaiła Romanowa) wcielił się Dmitrij Uljanow, który grał rolę radzieckiego pilota Jurija Swietłowa w polskim filmie Mała Moskwa.
Bohaterski kozak
Głównym bohaterem serialu jest kozak Aleksiej. W trakcie wypoczynku na polu Aleksiej wraz ze swoim ojcem odpierają atak Nogajów (Nogajowie to lud pokrewny z Tatarami). Ojciec Aleksieja ginie. Młody Kozak postanawia wypełnić jego ostatnią wolę i wyrusza na pielgrzymkę. Po drodze Aleksiej gromi zbójców (wyczyn ten wywołuje zachwyt wśród janczarów obserwujących wydarzenia z murów twierdzy). Zbóje chcą się zemścić na kozaku. Zemsta nie udaje się, a młody kozak zostanie zmuszony do dołączenia do janczarów. Aleksiej staje się Alim. Główny bohater zaprzyjaźnia się z janczarem Arslanem (jak się później okaże, Arslan jest krypto Ormianinem).
Dwa imperia
W tym samym czasie Carstwo Rosyjskie jest w wielkim kryzysie. Na tronie zasiada niedołężny car Fiodor (syn cara Iwana IV Groźnego). Bojarzy kłócą się ze sobą. Państwem de facto rządzi Borys Godunow. Godunow zdaje sobie sprawę, iż państwo rosyjskie jest w wielkim kryzysie i chce zapobiec wojnie z Imperium Osmańskim. Wysyła z misją do Stambułu Daniła, który ma piękną córkę Annę.
Imperium Osmańskie także jest pogrożone w kryzysie. Sułtanem jest Mehmed III (prawnuk sułtana Sulejmana Wspaniałego). Wielki wezyr Hassan Pasza dąży do konfrontacji z Moskwą. Tatarzy na jego zlecenie porywają Annę, żeby szantażować Daniła (Anna trafia do haremu sułtana). Hassan Pasza prowadzi własną politykę, bowiem za plecami sułtana pisze listy do cara Fiodora z absurdalnymi żądaniami. Przeciwnikiem Hassana Paszy jest Murad Pasza, który jest zwolennikiem osiągania celów politycznych drogą dyplomacji. Partia wojny zabija Daniła (liczą na to, iż Rosjanie będą musieli wypowiedzieć wojnę Imperium Osmańskiemu po zabiciu posła). Dodatkowo przejmują przyjazny list pisany w imieniu cara do sułtana.
Perfidny Albion
W serialu jest pokazana perfidia Anglików, którzy chcą Imperium Osmańskie wykorzystać do swoich własnych celów. Anglicy nie chcą przekazać broni palnej i armat Turkom, ale jednocześnie nie chcą też rezygnować ze swoich umów handlowych z Rosjanami. Sułtan jest skłonny walczyć z Rosjanami pod warunkiem przekazania broni (list pisany przez ambasadora angielskiego do Londynu przejmują Rosjanie i korespondencję tą dostarczy Aleksiej już nowemu carowi Borysowi Godunowowi). Anglicy między sobą mówią, iż w Stambule mieszka dużo Ormian i Greków, sugerując, iż można by ich wykorzystać w przyszłości przeciwko Turkom (co miało rzeczywiście miejsce po I wojnie światowej, gdy Brytyjczycy wykorzystali naiwnych Greków i Ormian do swoich celów).
Historyczne szczegóły
Niewątpliwą zaletą serialu jest pokazanie prawdy historycznej, którą nie do końca pokazuje się w tureckich serialach historycznych. W serialu zgodnie z prawdą historyczną widzimy czarnoskórych eunuchów. W rosyjskiej produkcji wydatnie pokazana jest sułtanka Safiye (matka sułtana Mehmeda III). Sułtanka jest przedstawiona jako troskliwa matka, troszcząca się o państwo. Syna z całą pewnością sułtanka kochała niemniej. To ona spotęgowała patologię w systemie politycznym Imperium Osmańskiego.
Według mnie zbyt długo w serialu trwa ucieczka Aleksjeja i Anny (Anna miała poślubić sułtana – to akurat totalna fikcja). Dodatkowo na początku serialu Turcy mówią po turecku, a Rosjanie po rosyjsku. Od końca pierwszego odcinka każdy jednak mówi po rosyjsku za wyjątkiem angielskich dyplomatów, gdy rozmawiają ze sobą.
Patriotyzm Godunowa
Serial pokazuje Borysa Godunowa jako wielkiego męża stanu. Godunow jest wizjonerem, realistą politycznym. W serialu przedstawione jest jak wywalczył decyzję od patriarchy konstantynopolitańskiego na utworzenie Patriarchatu Moskiewskiego i całej Rusi. Godunow jest pokazany jako wytrawny dyplomata, który – po tym gdy zapobiegł wojnie z Imperium Osmańskim – zaproponował, by Wasyl Szujski (wtedy jeszcze bojar) nawiązał kontakty z Anglikami w celu zakupu technologii rozwijających Carstwo Rosyjskie.
Rosyjski serial kończy się dobrze. Aleksiej wraca w rodzinne strony ze swoją żoną Anną, która jest w ciąży. Serial jest bardzo wartościowy ponieważ pokazuje w interesujący sposób wydarzenia historyczne, które w dużej mierze miały miejsce. Z drugiej strony młody Kozak jest symbolem męstwa i waleczności, a Anna to kobieta wierna swoim wartościom i poglądom.
Kamil Waćkowski
Янычар, reż. Jurij Szurchowiecki, serial ukazuje się od 2022 r.
