Jak informuje Nikkei Asia Donald Trump miał podczas wrześniowych rozmów w Białym Domu zwrócić się do przewodniczącego ChRL Xi Jinpinga o podjęcie rozmowy z premier Japonii Sanae Takaichi oraz o złagodzenie chińskich ograniczeń eksportowych wobec Japonii. Taką relację japońska agencja informacyjna przekazała 8 października, powołując się na osoby znające przebieg spotkania. Oficjalne komunikaty Pekinu i Waszyngtonu nie odnotowały tych kwestii. W centrum sporu znajdują się towary podwójnego zastosowania, dostawy minerałów krytycznych oraz wypowiedź Takaichi o możliwym kryzysie wokół Tajwanu.
Rozmowy w Waszyngtonie bez wzmianki o Japonii
Xi Jinping i Donald Trump spotkali się w Białym Domu 24 września. Chińskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych podało po rozmowach, iż przywódcy omawiali handel, sztuczną inteligencję, kwestię Tajwanu oraz kilka spraw międzynarodowych. Japonia nie pojawiła się w opublikowanym komunikacie.
Według relacji prasowych Trump poruszył jednak kwestię chińskich ograniczeń wobec Japonii. Miał wskazać, iż zakłócenia dostaw z Japonii dotyczą także amerykańskich przedsiębiorstw korzystających z japońskich komponentów. Miał również zaproponować spotkanie Xi z Takaichi. Ta część rozmowy nie została potwierdzona przez rządy Chin, Stanów Zjednoczonych ani Japonii.
We wrześniu, przed wizytą Xi w Waszyngtonie, doszło do spotkania Trumpa z Takaichi w Nowym Jorku. Tokio zabiegało wówczas o skoordynowanie z USA podejścia do spraw dotyczących Chin. W późniejszej relacji prasowej pojawiła się też informacja, iż rząd Japonii chce zorganizować rozmowę Xi–Takaichi przy okazji listopadowego szczytu APEC w Shenzhen. Terminu ani formatu takiego spotkania nie potwierdzono oficjalnie.
Czego dotyczą chińskie ograniczenia eksportowe
6 stycznia chińskie Ministerstwo Handlu ogłosiło zaostrzenie kontroli eksportu towarów podwójnego zastosowania do Japonii. Są to produkty, materiały i technologie, które mogą służyć zarówno celom cywilnym, jak i wojskowym.
Decyzja zakazuje ich eksportu do japońskich użytkowników wojskowych, na potrzeby wojskowe oraz do innych odbiorców i zastosowań wspierających wzrost japońskich zdolności wojskowych. Obejmuje też przekazywanie takich towarów pochodzenia chińskiego do Japonii przez podmioty z państw trzecich.
Nie jest to zakaz całego eksportu cywilnego z Chin do Japonii. W samym obwieszczeniu nie wymieniono osobno metali ziem rzadkich. Tokio zwraca jednak uwagę na ryzyko dla dostaw minerałów krytycznych, używanych między innymi w elektronice, motoryzacji, maszynach i urządzeniach energetycznych. Szerzej o chińskiej kontroli eksportowej wobec Japonii pisaliśmy po ogłoszeniu styczniowej decyzji.
Rząd Japonii zaprotestował przeciwko tym środkom i wezwał Pekin do ich wycofania. Japońskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych ocenia, iż decyzja skierowana wyłącznie wobec Japonii odbiega od praktyki międzynarodowej. Strona chińska wskazuje natomiast na ochronę bezpieczeństwa państwa, interesów państwowych oraz wypełnianie zobowiązań związanych z nierozprzestrzenianiem technologii i materiałów o zastosowaniach wojskowych.
Tajwan w centrum sporu politycznego
Chińskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych powiązało styczniowe ograniczenia z wypowiedziami Sanae Takaichi dotyczącymi Tajwanu. Premier Japonii mówiła 7 listopada 2025 roku w parlamencie o hipotetycznym scenariuszu blokady morskiej i użycia siły wokół Tajwanu. Stwierdziła, iż w takim przypadku sytuacja mogłaby zostać uznana za zagrażającą przetrwaniu Japonii.
W japońskim prawie pojęcie to odnosi się do sytuacji, w której zbrojny atak na państwo bliskie Japonii może stworzyć jasne zagrożenie dla jej przetrwania i dla podstawowych praw obywateli. Może ono uruchomić procedury związane z ograniczonym wykonywaniem prawa do zbiorowej samoobrony. Takaichi podkreślała zarazem, iż ocena zależy od rzeczywistych okoliczności i pełnego obrazu sytuacji. Jej wypowiedź nie była decyzją o użyciu siły przez Japonię.
Pekin uznał te słowa – co było oczywiste dla wszystkich, kto interesuje się współczesnymi Chinami – za ingerencję w sprawy Chin i domaga się ich wycofania. Tokio odpowiada, iż jego stanowisko dotyczące Tajwanu nie zmieniło się. Były minister spraw zagranicznych Japonii Takeshi Iwaya, po rozmowach w Pekinie pod koniec września (udał się tam z nieformalną misją załagodzenia sporu), przekazał, iż szef chińskiej dyplomacji Wang Yi ponownie oczekiwał rozwiązania sprawy wypowiedzi Takaichi. Iwaya mówił również, iż próbował przedstawić stronie chińskiej późniejsze wyjaśnienia rządu Japonii dotyczące niezmienności jego polityki.
Dostawy minerałów i kanały rozmów
Spór dotyczy polityki bezpieczeństwa, ale jego skutki są odczuwalne także w przemyśle. Japonia i Stany Zjednoczone od kilku lat rozwijają współpracę dotyczącą dywersyfikacji dostaw minerałów krytycznych. Na spotkaniu ministerialnym w Waszyngtonie w lutym japoński przedstawiciel wskazywał na ryzyko zakłóceń w łańcuchach dostaw oraz na potrzebę zwiększania liczby źródeł wydobycia, przetwarzania i dostaw.
W relacjach Chin i Japonii istnieją równocześnie kanały rozmów. Podczas spotkania Xi i Takaichi w październiku 2025 roku potwierdzono potrzebę kontaktów na szczeblu liderów oraz dialogu dotyczącego kontroli eksportu. Te ustalenia nie doprowadziły dotąd do cofnięcia styczniowych środków ani do porozumienia w sprawie Tajwanu.
Warto w tym momencie odnotować, iż podczas spotkania z Xi w Waszyngtonie Trump w swoim przemówieniu zaznaczył, iż Stany Zjednoczone i Chiny walczyły ramię w ramię na frontach drugiej wojny światowej. Że oba państwa były sojusznikami. Nie dodał oczywiście, iż były sojusznikami w wojnie przeciwko Japonii. Tuż przed spotkaniami z Xi Jinpingiem Donald Trump spotkał się w Nowym Jorku z premier Takaichi Sanae. Celem szefowej japońskiego rządu było wywarcie nacisku na Pekin, by złagodził swoje stanowisko wobec Tokio. Zwrócono przy tym uwagę na fakt, iż w odróżnieniu od pełnego pompy powitania Xi, Takaichi przybyła do Stanów w zasadzie nie zauważona. Może to potwierdzać wcześniejsze opinie wskazujące, iż Donald Trump darzy szacunkiem wyłącznie tych aktorów sceny politycznej, którzy wykazują się dużą asertywnością i zdecydowaną postawą. Powinna o tym pamiętać premier Japonii,
e-mail: [email protected]
Źródła:
- Ministerstwo Handlu ChRL, „Obwieszczenie nr 1/2026 w sprawie wzmocnienia kontroli eksportu towarów podwójnego zastosowania do Japonii”, 6 stycznia 2026 r.: https://www.mofcom.gov.cn/zwgk/zcfb/art/2026/art_8990fedae8fa462eb02cc9bae5034e91.html
- Ministerstwo Spraw Zagranicznych ChRL, „Regularna konferencja prasowa rzeczniczki Mao Ning, 7 stycznia 2026 r.”: https://www.mfa.gov.cn/web/wjdt_674879/fyrbt_674889/202601/t20260107_11807855.shtml
- Ministerstwo Spraw Zagranicznych ChRL, „Xi Jinping spotkał się z prezydentem USA Donaldem Trumpem”, 25 września 2026 r.: https://www.mfa.gov.cn/zyxw/202609/t20260925_12031134.shtml
- Ministerstwo Spraw Zagranicznych ChRL, „Regularna konferencja prasowa rzecznika Lin Jiana, 18 czerwca 2026 r.”: https://www.fmprc.gov.cn/eng/xw/fyrbt/lxjzh/202606/t20260618_11948720.html
- Izba Reprezentantów Japonii, „Komisja budżetowa, posiedzenie nr 2, 7 listopada 2025 r.”: https://www.shugiin.go.jp/internet/itdb_kaigiroku.nsf/html/kaigiroku/001821920251107002.htm
- Ministerstwo Spraw Zagranicznych Japonii, „Diplomatic Bluebook 2026: Asia and Oceania”: https://www.mofa.go.jp/policy/other/bluebook/2026/pdf/pdfs/2-2.pdf
- JETRO, „Chiny zaostrzają kontrolę eksportu towarów podwójnego zastosowania do Japonii”, 8 stycznia 2026 r.: https://www.jetro.go.jp/biznews/2026/01/daa0760fd28a2226.html
- Jiji Press / Nippon.com, „Trump reportedly asked Xi to talk with Takaichi”, 8 października 2026 r.: https://www.nippon.com/en/news/yjj2026100800344/trump-reportedly-asked-xi-to-talk-with-takaichi.html
- The Japan Times / Jiji, „China’s foreign minister suggested Takaichi resolve Taiwan remark issue”, 7 października 2026 r.: https://www.japantimes.co.jp/news/2026/10/07/japan/wang-takaichi-taiwan-remark/
