10 kwietnia wraca co roku. Nie daje się obejść, nie daje się zagłuszyć. Szesnaście lat temu pod Smoleńskiem zginęło 96 osób. Nazwiska, twarze, życiorysy, przerwane rozmowy, niedokończone sprawy.
Wśród nich ludzie młodzi, w pełni sił, z planami, które nagle przestały istnieć. Ten dzień niesie w sobie ciężar, którego nie da się rozproszyć żadnym rytuałem. Jest w nim smutek, który nie potrzebuje słów. Jest współczucie, które nie znajduje ukojenia.
Ale obok tego jest coś jeszcze. Coś, co nie słabnie z upływem lat. Złość. Twarda, nieustępliwa, narastająca. Złość na państwo, które zawiodło w sposób niewyobrażalny. Na ludzi odpowiedzialnych za decyzje, których skutki okazały się ostateczne. Na lekkomyślność, brak wyobraźni, na zgodę, by w jednym samolocie znalazło się tylu ważnych przedstawicieli państwa. Na dopuszczenie do sytuacji, w której ten lot w ogóle wyglądał tak, jak wyglądał. Na zgodę, by lądować w miejscu, które nie dawało elementarnego poczucia bezpieczeństwa.
Jest jednak jeszcze jedno uczucie, które przez lata narosło i nie daje się łatwo uciszyć. Poczucie manipulacji. Przekonanie, iż tragedia została przejęta, zawłaszczona, użyta. Że na szczątkach ofiar budowano polityczny kapitał. Że emocje społeczne były podsycane, kierowane, wykorzystywane. Że fakty ustępowały miejsca mechanizmom, które miały bardziej mobilizować niż wyjaśniać. To poczucie rodzi sprzeciw, bo trudno pogodzić się z tym, iż coś tak ostatecznego mogło stać się narzędziem.
Te trzy odczucia istnieją równolegle. Smutek nie unieważnia gniewu, gniew nie odbiera prawa do żałoby, a poczucie manipulacji nie pozwala tej żałoby przeżyć w spokoju. Razem tworzą pamięć, która nie jest wygodna, nie jest uroczysta, nie jest łatwa do uporządkowania. To pamięć, która stawia pytania, która domaga się odpowiedzialności, choćby po latach brzmiała już tylko jak echo.
10 kwietnia nie jest tylko dniem wspominania. Jest także dniem osądu. Nie historii, ale decyzji i działań, które tę historię ukształtowały.
→ Mariusz Baryła
10.04.2026
• foto: Freepik
• więcej o Smoleńsku: > tutaj
