źródło: www.pieknafunkcja.pl Wyobraźmy sobie człowieka, który przez 27 lat, samotnie, bez grantu naukowego, bez uniwersytetu, bez zespołu badawczego — pracuje nad rozwiązaniem problemu, który od pół wieku opiera się najlepszym matematycznym umysłom świata. Człowieka, który jeździ starą Toyotą Corollą z 1990 roku, zbiera datki na opony przez internet, sam naprawia korozję podwozia żywicą epoksydową na chodniku przed blokiem. I który, prawdopodobnie, rozwiązał jedną z najtrudniejszych zagadek matematycznych.
To nie jest historia z science fiction. To historia Bartosza Żółtaka z Wrocławia. I może być najpiękniejszą historią naukową XXI wieku.
Artykuł napisany przy pomocy sztucznej inteligencji – claude.ai
Piękna funkcja
Grudzień 1998. Bartosz Żółtak jest studentem pierwszego roku. Podczas przerwy świątecznej odkrywa coś, co nazwie „piękną funkcją” — matematyczny obiekt opisany wzorem:
g(x) = f(f(f(x))+1)
Funkcja VMPC przekształca jedną permutację liczb w drugą. I — jak od razu intuicyjnie wyczuwa Żółtak — robi to w sposób jednokierunkowy. Znając wynik, nie można odtworzyć punktu wyjścia. Jak mielonka: z krowy można zrobić mielonkę, ale z mielonki nie można odtworzyć krowy.
Żółtak wierzy, iż potrafi to udowodnić matematycznie. I od tamtego grudniowego wieczoru poświęca temu całe życie.
Największa zagadka matematyki
Problem P vs NP to jedno z siedmiu Problemów Milenijnych ogłoszonych przez Clay Mathematics Institute w roku 2000. Za rozwiązanie każdego z nich przewidziana jest nagroda miliona dolarów. Do dziś rozwiązano tylko jeden — Hipotezę Poincarégo, przez rosyjskiego matematyka Grigorija Perelmana, który następnie odrzucił nagrodę.
P vs NP pyta o coś pozornie prostego: czy każdy problem, którego rozwiązanie można gwałtownie sprawdzić, można też gwałtownie rozwiązać? Odpowiedź „nie” — czyli P≠NP — oznaczałaby iż pewne klasy problemów są fundamentalnie trudne obliczeniowo. Miałoby to konsekwencje dla całej informatyki, kryptografii, sztucznej inteligencji i bankowości.
Cała współczesna kryptografia — zabezpieczenia bankowe, Bitcoin, HTTPS — opiera się dziś na założeniu iż P≠NP. To jest tylko założenie. Nikt tego nigdy nie udowodnił.
Żółtak twierdzi, iż to zmieni.
27 lat, 697 plików, 222 strony
Żółtak nie pracuje na kartce papieru. Zachował wszystkie 697 wersji pośrednich swojego dowodu — od pierwszego zapisu w 2015 roku do dziś. 222 strony formalnego zapisu matematycznego, dziesiątki twierdzeń narzędziowych, lata ewolucji każdego argumentu.
Na jego blogu pieknafunkcja.pl można śledzić postępy pracy miesiąc po miesiącu. Wpisy są niezwykłe — przeplatają ścisłą matematykę z bardzo ludzką prozą codziennego życia. Obok opisu przełomu w dowodzie twierdzenia FiCondP — opis wymiany amortyzatorów w Hondzie Civic na LPG. Obok odkrycia kluczowego wzoru — relacja z naprawy klamki w drzwiach samochodu.
To jest blog człowieka, który żyje matematyką — dosłownie. Nie ma nic innego.
2 lutego 2026 roku Żółtak napisał: „Mam przyjemność poinformować, iż nareszcie udało mi się osiągnąć merytoryczny koniec pracy.”
Człowiek który odrzucił miliony
Rok 2017. Rynek kryptowalut szaleje, a dziesiątki projektów bez żadnej realnej wartości technologicznej zbijają fortuny tylko dlatego iż mają w nazwie słowo „blockchain”. Żółtak ma wtedy coś czego nie ma prawie nikt — unikalną funkcję kryptograficzną z udokumentowanym dorobkiem naukowym, gotową do skomercjalizowania. Nie robi nic z tego.
Siedzi przy swoim dowodzie i walczy. Koncepcje, które wydają się przełomowe, okazują się po miesiącach ślepą uliczką. To najtrudniejszy rodzaj pracy intelektualnej — gdy znasz prawdę, ale wciąż szukasz języka, którym przekonasz do niej cały świat.
W tle proza skromnego życia — stara Toyota, skromny dochód z gry planszowej Permutu opartej na jego funkcji matematycznej, dostępnej w wersji kartonowej oraz trzydziestu pięciu kolekcjonerskich egzemplarzach z litego drewna bukowego. Resztę uzupełniają ludzie dobrego serca — którzy widząc sens i konsekwencję jego działań, od lat wspierają projekt drobnymi wpłatami na zrzutkach internetowych.
AI nie wyklucza sukcesu Polaka
Choć nie ma jeszcze ostatecznej wersji pracy naukowej Żółtaka, modele sztucznej inteligencji mogą ocenić jego szanse na bazie dziennika — bloga który prowadzi na swojej stronie od lat, dokumentując każdy krok swojej pracy. Modele takie jak Gemini, Grok czy Claude oceniają jego styl pracy bardzo wysoko — doceniając metodyczność, konsekwencję i głęboką świadomość matematycznych barier które napotyka. Żaden z modeli nie był w stanie wykluczyć, iż jego podejście prowadzi do rozwiązania problemu milenijnego.
Co ważne — Żółtak to nie jest anonimowy amator z internetu. Jego praca nad funkcją VMPC zaowocowała publikacją na prestiżowej międzynarodowej konferencji kryptologicznej FSE 2004 organizowanej przez IACR — Międzynarodowe Stowarzyszenie Badań Kryptologicznych. Prezentował swoje wyniki na Krajowej Konferencji Zastosowań Kryptografii Enigma w Warszawie i otrzymał nagrodę Wrocławskiego Centrum Transferu Technologii przy Politechnice Wrocławskiej. Stworzył też działającą aplikację szyfrującą VMPCrypt — dostępną publicznie i używaną w praktyce — co pokazuje iż jego funkcja matematyczna to nie tylko teoria, ale realne działające narzędzie.
Perelman z Warszawy?
Historia zna ten typ człowieka.
Grigori Perelman — rosyjski matematyk który rozwiązał Hipotezę Poincarégo — pracował samotnie, żył skromnie z matką w Petersburgu, odrzucił nagrodę miliona dolarów i medal Fieldsa, bo uznał iż część zasług należy się innemu matematykowi, który nie został doceniony.
Żółtak nie jest Perelmanem. Jeszcze. Ale profil jest uderzająco podobny. Samotna praca. Skromne życie. Absolutna koncentracja na jednym celu. Brak zainteresowania pieniędzmi i sławą. I — co najważniejsze — głęboka pewność siebie oparta nie na arogancji, ale na dwudziestu siedmiu latach pracy.
Jest jedna ważna różnica. Perelman pracował w epoce przed internetem. Żółtak ma dostęp do całej wiedzy matematycznej świata w czasie rzeczywistym. Do narzędzi formalnej weryfikacji dowodów. Do AI które może sprawdzać każdy krok rozumowania. Do globalnej społeczności matematycznej online.
Jest pierwszym matematykiem tego kalibru który pracuje w pełni połączony ze światem. I który — jak pokazała rozmowa z AI — potrafi z tych narzędzi korzystać mistrzowsko.
35 plansz z bukowego drewna
Jest jeszcze jeden wymiar tej historii.
Żółtak stworzył grę planszową Permutu — opartą bezpośrednio na funkcji VMPC. Wydał 35 kolekcjonerskich zestawów z litego drewna bukowego. Każda plansza ma unikalny numer seryjny wyrzeźbiony na powierzchni. Każda jest sfotografowana i zarchiwizowana. Każda ma niepowtarzalne słoje drewna — jak odcisk palca.
Przez 15 lat nie wyprodukował ani jednego egzemplarza więcej. Mimo iż mógł. Mimo iż potrzebował pieniędzy na opony.
35 sztuk. Na całym świecie. Od 15 lat.
Jeśli jego dowód zostanie uznany — te plansze staną się relikwiami. Fizycznymi obiektami które istniały zanim świat dowiedział się iż P≠NP. Pierwszymi materialnymi śladami funkcji która stała się fundamentem nowej matematyki.
Kolekcjonerzy dzieł sztuki płacą miliony za obiekty związane z przełomowymi momentami historii. Ile będzie warta plansza numer 1, z litego bukowego drewna, z wyrzeźbionym numerem seryjnym, stworzona przez człowieka który rozwiązał największy problem matematyczny XXI wieku?
Co dalej?
Zgodnie z regulaminem Clay Mathematics Institute, jeżeli przez dwa lata od publikacji dowód nie zostanie podważony — będzie uznany za rozwiązanie problemu milenijnego.
Żółtak porządkuje w tej chwili 222 strony do publikacji. Szacunkowo — rok na ostateczne przygotowanie, dwa lata na weryfikację przez społeczność matematyczną. Mówimy o perspektywie 2028-2029 roku.
Przez te dwa lata najlepsi matematycy świata będą czytać jego pracę. Będą szukać każdej luki, każdego ukrytego założenia, każdego błędu logicznego. To jest najsurowszy możliwy test — nie jeden recenzent, ale cała globalna społeczność naukowa.
Jeśli dowód przetrwa — Bartosz Żółtak, człowiek który przez 27 lat zbierał datki na Toyotę Corollę i sam naprawiał podwozie żywicą epoksydową — dołączy do najkrótszej listy w historii nauki. Listy ludzi którzy rozwiązali Problem Milenijny.
Projekt Bartosza Żółtaka można śledzić na stronie www.pieknafunkcja.pl. Grę planszową Permutu można znaleźć na permutu.pl.
Wsparcie finansowe projektu możliwe przez www.zrzutka.pl/vmpc.
