6 listopada 2026 roku Senat opowiedział się za dwiema zmianami, które mogą istotnie wpłynąć na ochronę życia w Polsce. Pierwsza dotyczy dekryminalizacji pomocy w aborcji, druga przywrócenia możliwości aborcji w przypadku podejrzenia ciężkiej i nieodwracalnej wady dziecka. Obie ustawy zostały przyjęte bez poprawek i trafią teraz na biurko prezydenta Karola Nawrockiego.
Należy podkreślić, iż nie chodzi bowiem wyłącznie o powrót do rozwiązań obowiązujących przed wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 2020 roku. Pierwsza z ustaw zmienia zasady odpowiedzialności karnej za pomoc w aborcji, druga natomiast przewiduje finansowanie procedur ze środków NFZ oraz dopuszcza możliwość zlecania części świadczeń podmiotom zewnętrznym. To rozwiązania, które mogą mieć istotne konsekwencje dla ochrony życia w Polsce.
Senat zdecydował. Jak głosowali senatorowie?
Pierwsza ustawa, dotycząca zmian w Kodeksie karnym, uzyskała 56 głosów poparcia. Przeciwko było 34 senatorów, nikt nie wstrzymał się od głosu.
Drugi projekt, przywracający tzw. przesłankę eugeniczną, poparło 58 senatorów. Przeciw zagłosowało 33, a 3 osoby wstrzymały się od głosu.
Oba projekty przeszły bez poprawek. Oznacza to, iż Senat nie zdecydował się na wprowadzenie zmian do tekstów ustaw przyjętych wcześniej przez Sejm. Teraz o ich dalszym losie zdecyduje prezydent.
Przyjęte rozwiązania zmierzają bowiem do rozszerzenia możliwości przeprowadzania aborcji i ograniczenia odpowiedzialności osób, które pomagają w jej wykonaniu.
Pomoc w aborcji bez odpowiedzialności karnej. Co zmienia pierwsza ustawa?
Pierwszy projekt dotyczy nowelizacji Kodeksu karnego. Jego najważniejszym założeniem jest uchylenie art. 152 § 2, który przewiduje karę za udzielanie pomocy kobiecie w aborcji z naruszeniem przepisów ustawy lub nakłanianie jej do tego. Dotychczas za takie działanie groziła kara więzienia do lat trzech.
Po wejściu nowych przepisów w życie ta konkretna podstawa odpowiedzialności karnej przestanie obowiązywać. W praktyce oznacza to zmianę sytuacji prawnej osób, które pomagają w przeprowadzeniu aborcji poza przypadkami dopuszczonymi przez ustawę. Chodzi między innymi o pomoc w uzyskaniu środków służących do aborcji czy inne działania ułatwiające jej przeprowadzenie.
Nowelizacja przewiduje również szczególne rozwiązania dotyczące personelu medycznego. W określonych sytuacjach związanych z ochroną życia i zdrowia kobiety, a także podejrzeniem ciężkiej i nieodwracalnej wady dziecka lub nieuleczalnej choroby zagrażającej jego życiu, przepisy mają wyłączać odpowiedzialność karną personelu medycznego.
Oznacza to w praktyce de facto otwarcie drzwi do aborcji na życzenie. Przesłanka „niebezpieczeństwa grożącego zdrowiu lub życiu kobiety” jest bowiem rozciągana w sposób sprzeczny na zdrowie psychiczne i emocjonalne, stając się pretekstem do zabicia niewinnego dziecka z powodu depresji czy chwilowego złego samopoczucia matki.
Powrót aborcji ze względu na chorobę dziecka
Druga ustawa dotyczy przywrócenia tzw. przesłanki eugenicznej. Chodzi o możliwość aborcji w przypadku dużego prawdopodobieństwa ciężkiej i nieodwracalnej wady dziecka albo nieuleczalnej choroby zagrażającej jego życiu.
Przypomnijmy, iż możliwość przeprowadzania aborcji na tej podstawie została wyeliminowana z polskiego prawa po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 22 października 2020 roku. Trybunał uznał wówczas, iż przepisy pozwalające na aborcję ze względu na podejrzenie ciężkiego i nieodwracalnego upośledzenia dziecka lub nieuleczalnej choroby zagrażającej jego życiu są niezgodne z Konstytucją.
Przyjęta w tej chwili nowelizacja zmierza do odwrócenia skutków tamtego rozstrzygnięcia.
W praktyce oznacza to, iż ponownie podstawą do aborcji miałoby być duże prawdopodobieństwo wystąpienia u dziecka poważnej, nieodwracalnej wady lub choroby zagrażającej jego życiu. Warto zwrócić uwagę na sformułowanie „duże prawdopodobieństwo”. Nie oznacza ono przecież zawsze stuprocentowej pewności co do rozpoznania i dalszego przebiegu choroby.
Dziecko, u którego lekarze podejrzewają ciężką chorobę, może zostać pozbawione szansy na narodziny. Jego życie staje się wówczas zależne od diagnozy prenatalnej i przewidywań dotyczących przyszłego stanu zdrowia.
Trudno zaakceptować sytuację, w której choroba lub niepełnosprawność mogą stanowić podstawę do odebrania człowiekowi prawa do narodzin. Przecież człowiek nie traci swojej godności dlatego, iż jest chory, niepełnosprawny czy będzie wymagał opieki przez całe życie.
Aborcja na NFZ i możliwość zlecania świadczeń podwykonawcom
W przyjętej ustawie znalazły się również zapisy, o których mówi się znacznie rzadziej, choć mogą mieć duże znaczenie dla funkcjonowania całego systemu.
Nowelizacja przewiduje, iż placówka medyczna posiadająca umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia w zakresie świadczeń zdrowotnych nad kobietą w ciąży będzie zobowiązana do zapewnienia kompleksowej opieki obejmującej między innymi aborcję i pomoc psychologiczną.
Co istotne, ustawodawca dopuścił możliwość zlecania części tych świadczeń innym podmiotom. W przepisie zapisano, iż placówka może korzystać z podwykonawców, ale za ich działania i zaniechania odpowiada tak, jak za własne.
To właśnie ten zapis można określić mianem outsourcingu aborcyjnego.
W praktyce oznacza on, iż szpital lub inny podmiot mający kontrakt z NFZ nie musi samodzielnie wykonywać wszystkich świadczeń przewidzianych w ustawie. Może powierzyć część zadań innemu podmiotowi, pozostając odpowiedzialnym za ich realizację.
Środek farmakologiczny także poza placówką medyczną
Kolejny zapis dotyczy farmakologicznej aborcji. Ustawa przewiduje, iż przyjęcie środka farmakologicznego może nastąpić poza podmiotem wykonującym działalność, o ile nie sprzeciwia się temu stan zdrowia kobiety.
To oznacza, iż przewidziana procedura nie musi w każdym przypadku odbywać się w szpitalu czy innej placówce medycznej. Ustawodawca dopuścił możliwość przyjęcia środka poza takim podmiotem.
Rodzi to pytania o dostęp do opieki, bezpieczeństwo pacjentki i sposób zapewnienia odpowiedniej pomocy w przypadku wystąpienia komplikacji.
Co dalej z ustawami? Decyzja należy do prezydenta
Obie ustawy zostały przyjęte przez Senat bez poprawek i trafiły na dalszy etap procesu legislacyjnego. Teraz decyzja należy do prezydenta Karola Nawrockiego.
Prezydent może podpisać ustawy, zawetować je albo skierować je do Trybunału Konstytucyjnego w ramach kontroli prewencyjnej.
Przyjęte przepisy dotyczą bowiem podstawowego pytania o to, jak daleko powinna sięgać ochrona życia człowieka przed narodzeniem.
Ciężka choroba nie odbiera człowiekowi godności. Niepełnosprawność nie sprawia, iż jego życie staje się mniej wartościowe. Dlatego państwo powinno przede wszystkim rozwijać system pomocy rodzinom, zapewniać dostęp do leczenia i rehabilitacji oraz wspierać kobiety, które dowiadują się o chorobie swojego nienarodzonego dziecka.
jb
Fot.: commons.wikimedia.org
