Polak wygrał z Niemcami w sądzie. Kontrole graniczne były niezgodne z prawem. Co ze stratami kierowców i przewoźników?

truckeronroad.com 3 дни назад

Polak zakwestionował kontrolę niemieckiej policji na granicy w Zgorzelcu i wygrał z Republiką Federalną Niemiec. Sąd Administracyjny w Dreźnie uznał za niezgodne z prawem zakwestionowane kontrole na granicach z Polską i Czechami. Wyroki ogłoszono 12 listopada 2026 roku. Niemcy mają ponieść koszty obu postępowań. Sprawa dotyczy jednak czegoś więcej niż sprawdzenia dokumentów jednego kierowcy. Rodzi pytania o legalność przedłużanych od lat kontroli w strefie Schengen oraz o konsekwencje dla osób i przedsiębiorców, którzy codziennie przekraczają granice.

Polak powiedział „dość” i poszedł do sądu

25 września 2024 roku obywatel Polski, mieszkający wraz z rodziną w niemieckim Görlitz, przekraczał granicę ze Zgorzelca.

Po przejechaniu mostu miejskiego został zatrzymany przez funkcjonariuszy niemieckiej policji federalnej. Policjanci zażądali okazania dowodu osobistego oraz przeprowadzili kontrolę jego pojazdu.

Był to niewielki bus na berlińskich numerach rejestracyjnych, z przyciemnionymi szybami. W środku, poza rowerem, nie znajdowały się inne przedmioty ani osoby.

Po zakończeniu kontroli mężczyzna mógł kontynuować podróż.

Na tym jednak sprawa się nie skończyła.

Polak, który regularnie przekracza granicę, odwiedzając rodzinę w Zgorzelcu, postanowił zakwestionować legalność działań niemieckich funkcjonariuszy.

4 października 2024 roku wniósł skargę przeciwko Republice Federalnej Niemiec.

Sprawa otrzymała sygnaturę 6 K 2335/24.

Po ponad dwóch latach zapadło rozstrzygnięcie. Sąd Administracyjny w Dreźnie przyznał mu rację.

Niemcy przegrały również drugą sprawę

Tego samego dnia rozstrzygnięto także sprawę obywatela Niemiec, który 18 maja 2026 roku wracał z Pragi autobusem zastępczej komunikacji kolejowej.

Na autostradzie A17, przy przejściu Krásný Les–Breitenau, niemiecka policja zatrzymała autobus i skontrolowała dokumenty wszystkich pasażerów.

Mężczyzna uznał, iż kontrola naruszała jego prawa, i również skierował sprawę do sądu.

Postępowanie otrzymało sygnaturę 6 K 1103/26.

Sąd w Dreźnie uwzględnił obie skargi i stwierdził bezprawność zakwestionowanych czynności.

Co istotne, rozstrzygnięcie dotyczyło kontroli przeprowadzonych w dwóch różnych okresach, na dwóch różnych granicach, na podstawie kolejnych decyzji niemieckiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.

Nie była to więc jedna przypadkowa kontrola, ale dwie sprawy związane z szerszym problemem przywracania i przedłużania kontroli wewnątrz strefy Schengen.

Schengen miało oznaczać swobodne przekraczanie granic

Kiedy Polska przystępowała do strefy Schengen, jednym z najważniejszych założeń było zniesienie rutynowych kontroli osób na granicach wewnętrznych.

Nie oznacza to, iż państwo nie może sprawdzać dokumentów lub prowadzić działań policyjnych. Może także tymczasowo przywrócić kontrolę graniczną w razie poważnego zagrożenia porządku publicznego lub bezpieczeństwa wewnętrznego.

Problem polega na tym, iż zgodnie z unijnymi przepisami powinien być to środek wyjątkowy, konieczny i proporcjonalny do istniejącego zagrożenia.

Niemcy rozpoczęły kontrole na granicy z Polską w październiku 2023 roku. Następnie były one wielokrotnie przedłużane.

I właśnie legalność takich przedłużeń stała się przedmiotem sądowych sporów.

Podczas rozprawy 11 listopada 2026 roku niemiecka strona argumentowała, iż kontrole są potrzebne do ograniczania nielegalnej migracji oraz ochrony porządku publicznego i bezpieczeństwa wewnętrznego.

Skarżący wskazywali natomiast, iż wieloletnie utrzymywanie kontroli nie jest zgodne z zasadami kodeksu granicznego Schengen.

Sąd uznał obie skargi za dopuszczalne i stwierdził bezprawność kwestionowanych działań.

Pełne pisemne uzasadnienia nie były jeszcze dostępne w momencie przygotowywania tego artykułu.

Komisja Europejska już wcześniej miała zastrzeżenia

To nie pierwszy sygnał, iż niemiecka polityka kontroli na granicach wewnętrznych budzi poważne wątpliwości prawne.

2 czerwca 2026 roku Komisja Europejska wydała oficjalną opinię C(2026) 3557, dotyczącą konieczności i proporcjonalności niemieckich kontroli granicznych.

Komisja wskazała w niej między innymi, iż niemieckie władze nie przedstawiły wystarczająco szczegółowej oceny ryzyka ani pełnego uzasadnienia konieczności dalszego prowadzenia kontroli na wszystkich granicach lądowych.

Zwrócono również uwagę na poprawę sytuacji migracyjnej w Europie.

Według danych przywołanych przez Komisję liczba nielegalnych przekroczeń zewnętrznych granic Unii Europejskiej spadła z ponad 240 tysięcy w 2024 roku do około 180 tysięcy w 2025 roku.

Komisja podkreślała także potrzebę stosowania innych środków, takich jak kooperacja policyjna i bardziej ukierunkowane kontrole.

Nie oznacza to, iż Komisja całkowicie zakwestionowała prawo Niemiec do ochrony granic. Wskazała jednak, iż przedłużanie kontroli musi być oparte na konkretnych przesłankach, a nie na samym ogólnym powoływaniu się na zagrożenie.

A co z kierowcami ciężarówek?

Z punktu widzenia kierowców zawodowych oraz firm transportowych sprawa ma szczególne znaczenie.

Każdy, kto jeździ przez granice z Niemcami, wie, iż kontrola nie musi oznaczać wyłącznie kilkuminutowego sprawdzenia dokumentów.

Czasami wystarczy samo zwężenie jezdni, ograniczenie prędkości albo skierowanie ruchu na jeden pas, żeby powstał korek.

Dla kierowcy ciężarówki taki postój może oznaczać utratę cennego czasu pracy, spóźnienie na załadunek czy rozładunek albo konieczność szukania parkingu przed końcem dopuszczalnego czasu jazdy.

A kiedy ciężarówka nie dojedzie na czas, pojawiają się koszty.

Nie trzeba nikomu z branży transportowej tłumaczyć, jak działa ten mechanizm.

Co ciekawe, europejskie przepisy przewidują również ochronę transportu towarowego przed nadmiernymi skutkami przywrócenia kontroli.

Artykuł 26 ust. 3 kodeksu granicznego Schengen zobowiązuje państwa przywracające lub przedłużające kontrole do stosowania odpowiednich środków ograniczających ich negatywny wpływ na osoby i przewóz towarów.

Nie jest to więc wyłącznie kwestia dobrej woli poszczególnych rządów.

To obowiązek wynikający z przepisów Unii Europejskiej.

Czy przewoźnicy mogą domagać się od Niemiec odszkodowań?

To pytanie prawdopodobnie zainteresuje wielu przedsiębiorców transportowych.

Jeżeli sąd uznaje określone działania państwa za niezgodne z prawem, naturalnie pojawia się pytanie o odpowiedzialność za straty, jakie te działania mogły spowodować.

Firmy transportowe mogą przecież ponosić konkretne koszty związane z opóźnieniami: od dodatkowego czasu pracy i organizacji przewozu, po nieudane awizacje czy kary umowne.

Nie można jednak wyciągać z wyroków w Dreźnie wniosku, iż każdemu przewoźnikowi automatycznie przysługuje odszkodowanie.

Tak nie jest.

Ewentualne roszczenie wymagałoby wykazania podstaw prawnych odpowiedzialności państwa, konkretnej szkody oraz związku między bezprawnym działaniem a poniesioną stratą.

Ważne byłoby również udokumentowanie okoliczności danego przejazdu.

Sam fakt, iż ciężarówka stała w kolejce do granicy, nie przesądza jeszcze o możliwości uzyskania pieniędzy.

Wyroki z Drezna dotyczą bezprawności konkretnych kontroli, a nie zbiorowego przyznania odszkodowań wszystkim osobom i firmom korzystającym z przejść granicznych.

Czy to koniec niemieckich kontroli?

Nie.

Sąd Administracyjny w Dreźnie nie nakazał automatycznego zniesienia wszystkich kontroli na granicach Niemiec.

Rozstrzygnięcia dotyczą określonych czynności oraz podstaw ich przeprowadzenia w konkretnych okresach.

Niemcy mogą również zaskarżyć wyroki do Saksońskiego Wyższego Sądu Administracyjnego w Budziszynie.

Sam sąd dopuścił możliwość apelacji, wskazując na zasadnicze znaczenie prawne obu spraw.

Nie zmienia to jednak faktu, iż dwa niezależne postępowania zakończyły się stwierdzeniem bezprawności zakwestionowanych kontroli.

A to oznacza, iż decyzje o przywracaniu kontroli granicznych mogą być skutecznie podważane przed sądami.

Od autora – Trucker on Road

Od lat jeżdżę ciężarówkami po europejskich drogach i doskonale wiem, jak ważna jest możliwość normalnego przekraczania granic.

Dla jednych kontrola oznacza kilka minut straconych w samochodzie osobowym. Dla kierowcy zawodowego może oznaczać konieczność zmiany całego planu dnia.

Nie kwestionuję potrzeby zapewnienia bezpieczeństwa ani prawa państw do reagowania na rzeczywiste zagrożenia.

Ale skoro zdecydowaliśmy się na strefę Schengen, to obowiązujące w niej przepisy powinny być przestrzegane przez wszystkich. Również przez państwa, które te przepisy współtworzyły.

Nie może być tak, iż od obywatela wymaga się bezwzględnego przestrzegania prawa, a w przypadku decyzji władz na niezgodność z unijnymi zasadami trzeba zwracać uwagę dopiero przed sądem.

Polak, który zakwestionował kontrolę w Zgorzelcu, pokazał, iż również działania państwa można poddać ocenie niezależnego sądu.

I to jest dla mnie najważniejszy wniosek z tej sprawy.

Pozostaje pytanie, czy wyroki z Drezna wpłyną na przyszłe decyzje niemieckiego rządu dotyczące kontroli granicznych.

A Wy, kierowcy, jak oceniacie niemieckie kontrole? Czy rzeczywiście poprawiają bezpieczeństwo, czy przede wszystkim powodują utrudnienia na drogach?

Źródła oficjalne: