Polacy w Kanadzie: jest ich ponad milion. Najstarszą polską wieś nazwali Wilnem

Polonia w Kanadzie to ponad milion osób polskiego pochodzenia – jedna z największych polskich społeczności świata i trzecia co do wielkości w Ameryce. Polacy w Kanadzie mają tu wszystko, czego dorobek diaspory wymaga: własne miasteczko z polską nazwą, kongres reprezentujący ich wobec władz, sieć szkół i harcerstwo. Mają też coś rzadszego – rycerza. Kanadyjskie koleje, kanały i mosty budował powstaniec listopadowy, którego królowa Wiktoria pasowała na rycerza.

Ilu Polaków mieszka w Kanadzie?

Kanadyjski spis powszechny pyta wprost o pochodzenie, i to zarówno pełne, jak i częściowe – stąd liczba, która robi wrażenie.

Polonia kanadyjska jest przy tym zasiedziała i dobrze zintegrowana. Większość to potomkowie osadników i powojennych emigrantów, a nie ludzie świeżo przybyli – w przeciwieństwie do Wielkiej Brytanii, Kanada nigdy nie doświadczyła jednej gwałtownej fali, która przyszłaby w kilka lat.

Wilno w Ontario – polska wieś, którą założyli Kaszubi

W drugiej połowie XIX wieku w okolice dzisiejszego Wilna i Barry’s Bay w Ontario zaczęli przybywać kaszubscy osadnicy. Wybrali to miejsce nieprzypadkowo: jeziora, lasy i pagórki przypominały im krajobraz, który zostawili nad Bałtykiem. W Wilnie powstała pierwsza polska parafia w Kanadzie, a w 1875 roku zbudowano tam kościół dla polskich imigrantów. W pobliskim Barry’s Bay założono z kolei pierwszą polską szkołę i pierwszą drużynę harcerską na kanadyjskiej ziemi.

Kaszubi przywieźli ze sobą własną mowę – i przez pokolenia zachowali ją w formie, która w samej Polsce zdążyła się zmienić. To jedno z niewielu miejsc na świecie, gdzie kaszubszczyzna przetrwała poza Kaszubami.

Sir Kazimierz Gzowski – powstaniec, który został rycerzem królowej

Największy polski ślad w Kanadzie zostawił człowiek, który trafił tam jako emigrant polityczny. Kazimierz Stanisław Gzowski (1813–1898) walczył w powstaniu listopadowym jako inżynier wojskowy. Po klęsce powstania trafił za ocean, a w 1841 roku przyjechał do Kanady pracować przy Kanale Wellandzkim.

To, co zrobił potem, przerosło wszystko, co mógłby osiągnąć w zaborach. Budował kanadyjskie koleje, a jego największym dziełem był Międzynarodowy Most na rzece Niagara, łączący Buffalo z Fort Erie (1870–1873). Został pierwszym komisarzem Niagara Parks Commission – instytucji, która do dziś zarządza terenami wokół wodospadu.

W 1879 roku Gzowski został honorowym adiutantem królowej Wiktorii, a w 1890 roku ta sama królowa pasowała go na rycerza. Polski powstaniec – Sir Casimir Gzowski. W Toronto jego imię nosi dziś park nad jeziorem Ontario.

Gdzie mieszkają Polacy w Kanadzie?

Sercem polskiej Kanady jest Toronto – mieszka tam około ćwierć miliona Polaków, a ich adresem od pokoleń jest Roncesvalles Avenue z polskimi delikatesami, piekarniami i szyldami. Polonia rozlała się stamtąd na przedmieścia: Mississaugę i Brampton. Poza Ontario duże skupiska są w Montrealu (Quebec), a także w Albercie, Manitobie i Kolumbii Brytyjskiej. Po II wojnie światowej to właśnie Toronto stało się największym skupiskiem Polonii w kraju i siedzibą jej głównych instytucji.

Skąd się wzięli – cztery fale

– najpierw, w drugiej połowie XIX wieku, przyszli chłopscy osadnicy, w tym Kaszubi z okolic Wilna w Ontario;
– przed I wojną światową i w dwudziestoleciu dołączyła emigracja zarobkowa z ziem polskich;
– po 1945 roku przyjechali żołnierze Polskich Sił Zbrojnych i dipisi, którzy nie chcieli wracać do Polski rządzonej przez komunistów – to oni zbudowali dzisiejsze struktury polonijne;
– w latach osiemdziesiątych, po wprowadzeniu stanu wojennego, przyszła fala solidarnościowa.

Życie polonijne dziś

Polonia kanadyjska jest zorganizowana wzorowo:

– Kongres Polonii Kanadyjskiej, z zarządem głównym w Toronto, reprezentuje społeczność wobec władz federalnych;
– Związek Nauczycielstwa Polskiego w Kanadzie prowadzi sieć polskich szkół sobotnich;
– działają Federacja Polek w Kanadzie, harcerstwo, kluby, fundacje i instytucje dbające o polskie dziedzictwo;
– życie religijne skupiają polskie parafie, obecne w każdym większym skupisku.

Czy Kanadyjczycy lubią Polaków?

Kanada zbudowała swoją tożsamość na wielokulturowości i polska społeczność jest w niej jedną z lepiej ocenianych grup – kojarzoną z pracowitością, rodziną i wykształceniem. Nie ma tu polsko-kanadyjskich sporów historycznych ani zadrażnień. Sam fakt, iż polski powstaniec został adiutantem królowej i rycerzem, a jego imieniem nazwano park w największym mieście kraju, mówi o tych relacjach więcej niż jakiekolwiek badanie opinii.

Czy w Kanadzie jest drogo?

Tak. Koszty życia w Kanadzie są około 45 procent wyższe niż w Polsce, przy czym żywność bywa droższa choćby o 70 procent, a posiłki w restauracjach o niemal 60. Waluta to dolar kanadyjski (CAD); przelicznik orientacyjny: 1 dolar kanadyjski ≈ 2,6 zł.

Dane orientacyjne (źródło: Numbeo/portale kosztów życia). Różnice między prowincjami są ogromne – Toronto i Vancouver należą do najdroższych miast Ameryki Północnej, prerie są znacznie tańsze.

Polacy w Kanadzie – najczęstsze pytania

Gdzie jest najwięcej Polaków w Kanadzie?
W prowincji Ontario, przede wszystkim w aglomeracji Toronto, gdzie mieszka około 250 tysięcy Polaków. Kolejne skupiska to Mississauga, Brampton, Montreal, a także Alberta, Manitoba i Kolumbia Brytyjska.

Czy w Kanadzie mieszka Polonia?
Tak, i to jedna z największych na świecie: ponad 1,1 miliona osób deklaruje polskie pochodzenie, czyli blisko 3 procent ludności Kanady.

Jakie jest najbardziej polskie miasto w Kanadzie?
Największym skupiskiem jest Toronto z polską dzielnicą wokół Roncesvalles Avenue. Za symbol polskiego osadnictwa uchodzi jednak Wilno w Ontario – najstarsza polska osada w kraju, założona przez Kaszubów.

Czy Kanadyjczycy lubią Polaków?
Tak. Kanada jest krajem wielokulturowym, a Polacy należą do grup dobrze ocenianych i zintegrowanych. Nie ma polsko-kanadyjskich sporów historycznych, a polski wkład bywa upamiętniany – jak park imienia sir Kazimierza Gzowskiego w Toronto.