W sobotę w Łodzi odbyła się sesja naukowa zatytułowana „Październik ’56 – zapomniany przełom”.
Przywykliśmy do traktowania przeszłości jak zamkniętej opowieści – czarno-białego filmu, w którym role zostały już dawno rozdane, a werdykt wydany. Jednak prawdziwa historia nie jest linią prostą; to skomplikowany, wielowymiarowy labirynt, w którym jedno wydarzenie może mieć tysiące różnych twarzy. Zrozumienie tego faktu to klucz do pojęcia świata, w którym żyjemy dzisiaj. Dlaczego przeszłość rzadko bywa jednoznaczna?
Historia jest wielowymiarowa, ponieważ żadne wydarzenie nie dzieje się w próżni. Kiedy patrzymy na zamieszki i niepokoje społeczne będące konsekwencją kryzysu polityczno-gospodarczego, często szukamy jednej, bezpośredniej przyczyny. W rzeczywistości pod powierzchnią kryje się cała sieć powiązań:
• Wymiar gospodarczy: Czy ludziom brakowało chleba?
• Wymiar społeczny: Kto czuł się niesprawiedliwie traktowany?
• Wymiar psychologiczny: Jakie emocje – strach, nadzieja, duma – kierowały wtedy tłumem?
Zmieniając punkt widzenia, zmieniamy całą interpretację danego momentu w czasie. Nasze rozumienie historii zmienia się wraz z nami. To, co w poprzednich dekadach uważano za oczywistą normę, dziś może być postrzegane jako błąd, a choćby zbrodnia. Można również całkowicie odwrócić wektor spojrzenia. Przeszłość jest stała – wydarzyła się i nic tego nie zmieni. Jednak nasza wiedza o niej oraz jej interpretacja podlegają ciągłej ewolucji. Odkrycie nowych dokumentów, rozmowy ze świadkami wydarzeń czy po prostu dojrzałość współczesnego społeczeństwa sprawiają, iż na te same fakty patrzymy zupełnie nowymi oczami.
Zaakceptowanie wielowymiarowości historii nie oznacza, iż nie ma w niej obiektywnej prawdy. Oznacza to jedynie, iż prawda ta jest bogatsza i bardziej skomplikowana, niż nam się wydaje. Spoglądanie na dzieje z różnych perspektyw uczy nas krytycznego myślenia. Zamiast szukać prostych odpowiedzi i gotowych szablonów, zaczynamy zadawać pytania. A to właśnie w nich kryje się prawdziwe zrozumienie.
Serdecznie dziękuję prowadzącym sesję: Janowi Engelgardowi, Przemysławowi Piaście, Adamowi Śmiechowi, Łukaszowi Jastrzębskiemu, Sławomirowi Malinowskiemu i Marcinowi Makowskiemu, oraz zaproszonym gościom: Agnieszce Wołk-Łaniewskiej (redaktor naczelnej tygodnika „NIE”) i Maciejowi Wiśniowskiemu (redaktorowi naczelnemu portalu Strajk). Dziękuję za niezwykle ciekawą, wielowątkową analizę Polskiego Października 1956 roku – tego przełomowego momentu polityczno-społecznego w PRL, który zapoczątkował tzw. odwilż gomułkowską.
Dariusz Kamiński
