Orędzie o stanie UE: dobry kierunek, ale przedsiębiorcy czekają na efekty

Zdjęcie: kinga16

– Większość diagnoz przedstawionych przez przewodniczącą Komisji jest zbieżna z tym, co europejski biznes mówi od dawna. Potrzebujemy silniejszego jednolitego rynku, prostszych regulacji, konkurencyjnych cen energii, szybszych procedur inwestycyjnych i lepszego dostępu do kapitału. Problem polega na tym, iż te deklaracje słyszymy już od kilku lat, a przedsiębiorstwa wciąż zbyt rzadko odczuwają ich efekty w praktyce. Dlatego najważniejsze pytanie nie brzmi już, czy Europa adekwatnie diagnozuje swoje problemy, ale czy potrafi wystarczająco gwałtownie je rozwiązywać. Dobrym przykładem jest jednolity rynek. Od lat mówimy o jego ogromnym niewykorzystanym potencjale, a firmy przez cały czas napotykają bariery przy prowadzeniu działalności transgranicznej. Podobnie jest z uproszczeniami – pierwsze pakiety Omnibus są ważnym krokiem, ale potrzebujemy trwałej zmiany sposobu tworzenia regulacji. Bardzo interesująca jest w tym kontekście zapowiedź paktu przeciwko gold-platingowi, bo dodatkowe obowiązki nakładane na poziomie krajowym są realnym problemem dla przedsiębiorców. Pozytywnie oceniamy także tak mocne postawienie kwestii cen energii. o ile europejski przemysł ma inwestować i konkurować globalnie, energia musi być dostępna po konkurencyjnej cenie. Podobnie jest z kapitałem – Europa ma oszczędności, ale przez cały czas zbyt mało z nich trafia do przedsiębiorstw, które chcą inwestować, rozwijać technologie i zwiększać skalę działalności. Pomysł nowego Kongresu Europy jest ciekawy, bo rzeczywiście potrzebujemy rozmowy o tym, jakiej Unii chcemy dla kolejnego pokolenia. Ale ta wizja będzie wiarygodna tylko wtedy, gdy Europa pokaże, iż potrafi skutecznie działać. Po raportach Letty i Draghiego oraz kolejnych strategiach czas przejść od diagnoz i deklaracji do rezultatów, które przedsiębiorcy rzeczywiście odczują w swojej codziennej działalności. – podkreśla Kinga Grafa, zastępczyni dyrektora generalnego Konfederacji Lewiatan ds. europejskich.

– W tegorocznym orędziu bardzo wyraźnie wybrzmiało, iż Europa funkcjonuje dziś w bardzo trudnym otoczeniu geopolitycznym – od wojny toczącej się na naszym kontynencie, przez cyberataki i sabotaż, po działania hybrydowe i naruszenia przestrzeni powietrznej. Z perspektywy Polski to szczególnie ważne, ale równie istotne jest, aby na bezpieczeństwo patrzeć systemowo. Od dawna zwracamy na to uwagę także wspólnie z naszymi partnerami w ramach North East Flank (NEF), koalicji organizacji pracodawców z północno-wschodniej części Europy. Bezpieczeństwo to nie tylko zdolności obronne, ale również odporna gospodarka, infrastruktura, stabilne łańcuchy dostaw, dostęp do technologii i surowców oraz zdolność przedsiębiorstw do działania w sytuacjach kryzysowych. Dlatego biznes powinien być traktowany jako ważna część europejskiego systemu bezpieczeństwa i odporności, a jego perspektywa powinna być uwzględniana już na etapie projektowania odpowiednich polityk i instrumentów. Bardzo istotny był też handlowy wymiar wystąpienia. Ursula von der Leyen mocno wskazała na nierównowagę w relacjach z Chinami i ryzyka wynikające z nadmiernych zależności, ale jednocześnie podkreśliła znaczenie otwartości i budowania nowych partnerstw. Szczególnie interesująca jest w tym kontekście zapowiedź dalszego zacieśniania współpracy z Kanadą w nowym formacie. Europa powinna ograniczać strategiczne ryzyka, ale nie poprzez zamykanie się na świat. Potrzebujemy dywersyfikacji, silniejszych relacji z wiarygodnymi partnerami i handlu, który wzmacnia zarówno naszą konkurencyjność, jak i bezpieczeństwo gospodarcze – komentuje Luana Żak, zastępczyni dyrektorki przedstawicielstwa Lewiatana w Brukseli.

Jednolity rynek i szybsze inwestycje

Von der Leyen zapowiedziała przyspieszenie prac nad pogłębieniem jednolitego rynku. Komisja chce do końca przyszłego roku zrealizować reformy przewidziane w ramach „One Europe, One Market Roadmap”. Przewodnicząca zwróciła przy tym uwagę na problem, który przedsiębiorcy wskazują od lat: o lokalizacji inwestycji może dziś zdecydować szybkość uzyskania pozwolenia, przyłączenia do sieci czy finansowania. Komisja zamierza więc przedstawić kolejne propozycje dotyczące przyspieszenia procedur, ze szczególnym uwzględnieniem inwestycji strategicznych dla Europy.

Uproszczenia i walka z gold-platingiem

Istotne miejsce w wystąpieniu zajęła agenda uproszczeniowa. Według przewodniczącej 12 dotychczasowych pakietów Omnibus ma ograniczyć obciążenia administracyjne o około 17 mld euro rocznie. Jednocześnie von der Leyen podkreśliła, iż działania na poziomie UE nie wystarczą, jeżeli państwa członkowskie przy wdrażaniu europejskiego prawa będą dokładały własne wymagania. Zapowiedziała w związku z tym „pact against gold-plating”, który ma mobilizować państwa członkowskie do ograniczania dodatkowych obciążeń nakładanych na firmy.

Energia jednym z największych problemów konkurencyjności

Przewodnicząca bardzo jednoznacznie stwierdziła, iż Europa nie może pozostać potęgą przemysłową, o ile ceny energii będą strukturalnie zbyt wysokie. Komisja chce przyspieszyć inwestycje w europejskie źródła energii, zarówno odnawialne, jak i jądrowe, oraz rozwój sieci i magazynowania. Celem jest również podwojenie udziału energii elektrycznej do 2040 r. Von der Leyen zwróciła uwagę, iż problemem nie jest już wyłącznie produkcja energii, ale także infrastruktura: znaczna część nowych mocy przez cały czas oczekuje na przyłączenie do sieci.

Finansowanie wzrostu europejskich firm

Kolejnym ważnym elementem przemówienia była kwestia kapitału. Komisja chce tworzyć warunki pozwalające europejskim przedsiębiorstwom łatwiej pozyskiwać finansowanie i zwiększać skalę działalności. Von der Leyen wskazała na Unię oszczędności i inwestycji, ale jednocześnie przyznała, iż rozwój europejskich rynków kapitałowych wymaga czasu, podczas gdy potrzeby inwestycyjne firm są pilne. Dlatego Komisja zapowiedziała nowy pakiet bankowy, który ma koncentrować się na uproszczeniach i ograniczeniu fragmentacji rynku oraz zwiększeniu zdolności sektora finansowego do finansowania wzrostu i podejmowania ryzyka.

Ważnym elementem tej agendy ma być także finansowanie europejskich start-upów i scale-upów oraz mobilizowanie środków publicznych i prywatnych na rozwój najbardziej perspektywicznych europejskich przedsiębiorstw.

Przemysł, surowce i równe warunki konkurencji

Silny akcent pojawił się również w odniesieniu do globalnej konkurencji. Von der Leyen wskazała na rosnący deficyt handlowy z Chinami i zapowiedziała wykorzystanie dostępnych instrumentów w celu przywrócenia bardziej zrównoważonych relacji handlowych. Podkreśliła również skalę europejskiego uzależnienia od Chin w przypadku surowców krytycznych.

Odpowiedzią ma być m.in. utworzenie European Corporation on Critical Raw Materials, która ma wspierać pozyskiwanie i tworzenie strategicznych zapasów surowców potrzebnych m.in. dla przemysłu samochodowego, półprzewodników, baterii, czystych technologii i sektora obronnego.

Innowacje i AI

Przewodnicząca dużo miejsca poświęciła także sztucznej inteligencji. Z punktu widzenia gospodarki szczególnie istotna jest zapowiedź zwiększenia europejskich zdolności obliczeniowych oraz wykorzystania środków publicznych i prywatnych do inwestowania w najbardziej perspektywiczne europejskie start-upy i przedsiębiorstwa. Komisja chce skoncentrować zastosowanie przemysłowej AI w pięciu obszarach o szczególnie dużym potencjale: ochronie zdrowia, transporcie, sektorze rolno-spożywczym, zaawansowanej produkcji oraz obronności i przestrzeni kosmicznej.

Europa musi w większym stopniu odpowiadać za własne bezpieczeństwo

Bezpieczeństwo zajęło ważne miejsce w tegorocznym orędziu. Ursula von der Leyen zwróciła uwagę na coraz bardziej złożone zagrożenia, z którymi mierzy się Europa – od wojny Rosji przeciwko Ukrainie, przez cyberataki i sabotaż, po działania hybrydowe i naruszenia przestrzeni powietrznej. Podkreśliła, iż Europa musi zwiększyć swoją zdolność do reagowania i w większym stopniu brać odpowiedzialność za własne bezpieczeństwo.

W tym kontekście ważnym elementem wystąpienia była również zapowiedź nowej Europejskiej Strategii Bezpieczeństwa, która ma odpowiadać na nowe realia geopolityczne i szerzej ujmować wyzwania stojące przed Europą. Przewodnicząca wskazywała na potrzebę uwzględniania wymiaru bezpieczeństwa w różnych obszarach europejskiej polityki. Zapowiedziała także utworzenie Europejskiej Rady Bezpieczeństwa oraz europejskiego mechanizmu reagowania na zagrożenia hybrydowe, który miałby umożliwić lepszą koordynację działań państw członkowskich.

Handel i nowe partnerstwa. Szczególne miejsce dla Kanady

Von der Leyen podkreśliła znaczenie otwartej współpracy międzynarodowej dla dobrobytu i bezpieczeństwa Europy. Wymieniła nowe porozumienia handlowe zawarte przez UE z Australią, Indiami, Mercosurem, Meksykiem i Indonezją, przedstawiając rozwijanie partnerstw jako strategiczną odpowiedź na coraz bardziej fragmentujący się międzynarodowy porządek.

Szczególne miejsce w przemówieniu zajęła Kanada. W obecności premiera Marka Carneya von der Leyen zapowiedziała dążenie do podniesienia relacji UE-Kanada na możliwie najwyższy poziom oraz uczynienia Kanady pierwszym „associate member” Unii Europejskiej. Szerszym przesłaniem tej części orędzia była potrzeba budowania przez Europę nowych koalicji i partnerstw w sytuacji osłabienia dotychczasowego międzynarodowego systemu opartego na zasadach.

Konfederacja Lewiatan