Od Marszu Niepodległości do Sejmu. Pełna historia współczesnego ruchu narodowego

Zdjęcie: Od Marszu Niepodległości do Sejmu. Pełna historia współczesnego ruchu narodowego

Współczesny ruch narodowy to nie chwilowy fenomen, ale efekt ponad trzech dekad oddolnej pracy organizacyjnej i ideowej ciągłości — od reaktywacji przedwojennych organizacji, przez Marsz Niepodległości, po trwałą reprezentację parlamentarną.

Współczesny ruch narodowy w Polsce to nie chwilowy fenomen, ale efekt ponad trzech dekad oddolnej pracy organizacyjnej i ideowej ciągłości. Od reaktywacji przedwojennych organizacji, przez uliczną mobilizację Marszu Niepodległości, po trwałą reprezentację parlamentarną — obóz narodowy przeszedł drogę od marginesu do jednej z sił kształtujących polską prawicę. Oto jego pełna historia.

Korzenie ideowe

Współczesny ruch narodowy odwołuje się wprost do tradycji Narodowej Demokracji (endecji) i myśli Romana Dmowskiego — prymatu narodu, suwerenności państwa oraz katolicyzmu jako fundamentu tożsamości. Po 1989 roku tradycja ta odrodziła się oddolnie, przede wszystkim w środowiskach młodzieżowych, które nawiązywały do dorobku obozu narodowego II Rzeczypospolitej.

Odrodzenie w III RP

Fundamentem kadrowym odrodzonego ruchu stały się reaktywowana Młodzież Wszechpolska (1989) oraz Obóz Narodowo-Radykalny. Przełomem organizacyjnym okazał się Marsz Niepodległości — początkowo, do 2009 roku, skupiający kilkuset uczestników i zainicjowany przez środowiska Wszechpolaków i ONR. Od 2011 roku jego oficjalnym organizatorem jest Stowarzyszenie Marsz Niepodległości. Frekwencja rosła lawinowo: około 20 tysięcy osób w 2011 roku, 70–100 tysięcy w 2015, rekordowe 250 tysięcy w 2018, a w kolejnych latach od 100 do 300 tysięcy. Od 2017 roku Marsz ma status zgromadzenia cyklicznego. Kolejne edycje szły pod hasłami: „Polska dla Polaków, Polacy dla Polski" (2015), „My chcemy Boga" (2017) czy „Jeden naród – silna Polska" (2025).

Powstanie Ruchu Narodowego (2012–2015)

11 listopada 2012 roku, po Marszu Niepodległości, powołano Ruch Narodowy jako porozumienie kilkudziesięciu organizacji, kierowane przez Radę Decyzyjną. Współtworzyły go Młodzież Wszechpolska, ONR i Unia Polityki Realnej. Odbyły się dwa kongresy: I (8 czerwca 2013) oraz II (3 maja 2014). W sierpniu 2015 roku ONR opuścił formację. Jako partię polityczną ogłoszono Ruch Narodowy 10 grudnia 2014 roku, a zarejestrowano 11 lutego 2015; pierwszym prezesem został Robert Winnicki.

Pierwsze wybory i kryzys (2014–2018)

Debiuty wyborcze były trudne. W wyborach do Parlamentu Europejskiego w 2014 roku Ruch uzyskał 1,4 procent głosów, bez mandatów. W wyborach prezydenckich 2015 kandydat Marian Kowalski zdobył 0,52 procent. Realnym przełomem okazał się Sejm: w 2015 roku, startując z list Kukiz'15, do parlamentu weszło pięciu posłów Ruchu (Robert Winnicki, Adam Andruszkiewicz, Sylwester Chruszcz, Bartosz Józwiak, Tomasz Rzymkowski). Formację dotknął też kryzys formalny — w styczniu 2017 roku została wykreślona z ewidencji partii z powodu niezłożenia sprawozdania finansowego, by ponownie zarejestrować się w 2018 roku.

Konfederacja (2018–2020)

Kolejnym etapem była budowa szerszej koalicji prawicy. 6 grudnia 2018 roku doszło do porozumienia Ruchu Narodowego z partią KORWiN Janusza Korwina-Mikkego. W lutym 2019 roku przyjęto nazwę „Konfederacja KORWiN Braun Liroy Narodowcy", a 26 lipca 2019 zarejestrowano Konfederację Wolność i Niepodległość. W wyborach parlamentarnych 2019 Ruch wprowadził do Sejmu pięciu posłów (Krzysztof Bosak, Robert Winnicki, Krzysztof Tuduj, Krystian Kamiński, Michał Urbaniak). Największym indywidualnym sukcesem obozu pozostają wybory prezydenckie 2020, w których Krzysztof Bosak uzyskał 1 317 380 głosów (6,78 procent) i czwarte miejsce.

Konsolidacja i rozłamy (2023–2025)

Konfederacja funkcjonuje jako federacja trzech partii: Ruchu Narodowego (Krzysztof Bosak), Nowej Nadziei — dawniej KORWiN (Sławomir Mentzen) — oraz Konfederacji Korony Polskiej (Grzegorz Braun). W wyborach parlamentarnych 2023 Konfederacja zdobyła 7,16 procent głosów i 18 mandatów; Ruch Narodowy zachował sześciu posłów. W maju 2023 roku, po rezygnacji Roberta Winnickiego ze względu na stan zdrowia, prezesurę partii przejął Krzysztof Bosak. W wyborach do Parlamentu Europejskiego w 2024 roku Ruch wprowadził dwoje eurodeputowanych (Anna Bryłka, Tomasz Buczek), którzy dołączyli do frakcji „Patrioci za Europą". Ten okres naznaczył także rozłam: usunięty wcześniej z Konfederacji przez Mentzena i Bosaka Grzegorz Braun w wyborach prezydenckich 2025 wystartował samodzielnie, podczas gdy kandydatem Konfederacji był Sławomir Mentzen.

Stan obecny (2026)

Ruch Narodowy liczy około 1500 członków, ma siedmioro posłów i dwoje europosłów; kieruje nim Krzysztof Bosak przy wsparciu wiceprezesów — Michała Wawra, Anny Bryłki, Witolda Tumanowicza, Pawła Usiądka i Krzysztofa Tuduja. W terenie działa 39 koordynatorów okręgowych. Na prawicy trwa rywalizacja o dominację: według sondażu IBRiS z lipca 2026 roku Konfederacja (Mentzen–Bosak) cieszyła się poparciem 14,4 procent, a Konfederacja Korony Polskiej Grzegorza Brauna 11,9 procent, co łącznie dawało obu formacjom przewagę nad PiS. Program obozu streszcza hasło „Tożsamość – Suwerenność – Wolność": wymiana elit, obrona suwerenności wobec Brukseli, ochrona życia, dozbrojenie armii, polityka historyczna i sprzeciw wobec ideologii gender.

Od ulicznej mobilizacji Marszu Niepodległości po ławy sejmowe i europejskie — współczesny ruch narodowy stał się trwałym elementem polskiego krajobrazu politycznego, którego siły nie sposób już dziś lekceważyć.