Nie podważać istoty służby

Wojskowy Sąd Garnizonowy uniewinnił szeregowego Karola S., który w marcu 2024 roku oddał strzały w kierunku grupy migrantów forsujących zaporę na granicy polsko-białoruskiej. Wcześniej umorzono postępowanie wobec jego kolegi z jednostki. Ten wyrok można odczytywać jako przywrócenie elementarnego poczucia sprawiedliwości w tej sprawie?
– o ile mówimy o samej istocie tego zdarzenia, to w mojej ocenie ten proces w ogóle nie powinien był się rozpocząć. Trudno zrozumieć, dlaczego sprawa trafiła na wokandę w sytuacji, w której żołnierz działał w warunkach bezpośredniego zagrożenia granicy państwowej. Mówimy o sytuacji skrajnej, dynamicznej, gdzie decyzje podejmuje się w ułamkach sekund, a nie w komfortowych warunkach analizy prawnej po fakcie. Z perspektywy prawa najważniejsze jest jedno: nielegalne przekroczenie granicy państwowej, szczególnie w sposób zorganizowany i z użyciem presji fizycznej, nie jest sytuacją neutralną. To czyn zabroniony, zagrożony karą pozbawienia wolności. o ile dochodzi do eskalacji, użycia siły, przełamywania zabezpieczeń granicznych, to wchodzimy w obszar, w którym państwo musi reagować twardo, także poprzez działania służb mundurowych. Dlatego właśnie uzasadnienie sądu, które – jak rozumiem – wskazywało na brak podstaw do przypisania winy żołnierzowi w takich okolicznościach, należy ocenić jako logiczne i spójne z realiami służby. Żołnierz nie działa w próżni. Działa w ramach ochrony granicy państwa, często w warunkach presji, chaosu i bezpośredniego zagrożenia. I tu dochodzimy do sedna problemu, który w tej sprawie wybrzmiewa najmocniej. Nie chodzi tylko o ten konkretny wyrok, ale o wcześniejsze decyzje o wszczynaniu postępowań wobec funkcjonariuszy i żołnierzy, którzy wykonywali swoje obowiązki. Z punktu widzenia systemu bezpieczeństwa to sytuacja bardzo niebezpieczna, bo wysyła sygnał niepewności tam, gdzie powinna obowiązywać jasność reguł. Państwo, które wysyła swoich żołnierzy do ochrony granicy, musi jednocześnie dawać im jednoznaczne ramy prawne działania. o ile tych ram brakuje albo są one interpretowane zbyt szeroko i niejednoznacznie, to w praktyce osłabia się cały system odstraszania i reagowania. Ten wyrok można więc odczytywać jako korektę wcześniejszego podejścia, ale jednocześnie jako gorzką konstatację, iż sprawa w ogóle trafiła na drogę sądową. W tego typu sytuacjach kluczowa powinna być nie tyle retrospektywna ocena, co jasność zasad obowiązujących w momencie działania. I to jest chyba największy wniosek z tej historii: państwo nie może pozwolić sobie na to, by jego żołnierz, stojący na granicy, po wykonaniu obowiązku służbowego, musiał jeszcze bronić się w sądzie za decyzje podjęte w warunkach realnego zagrożenia.