Na Morzu Czarnym może być bezpieczniej dzięki NATO

Drony, samoloty i małe okręty to za mało

Jednak wobec wzrostu skali zagrożenia te działania mogą okazać się niewystarczające. Ten punkt widzenia podziela także Rada Północnoatlantycka NATO, która 20 października podjęła decyzję o wzmocnieniu swoich działań na Morzu Czarnym poprzez wysłanie dodatkowego personelu do działań w tym regionie. Jak na razie chodzi o personel pomocniczy, jednak konieczne może okazać się zwiększenie także liczby samolotów prowadzących działania patrolowe.

O ile sytuacja nie ulegnie poprawie, zasadne może okazać się wdrożenie także działań na morzu, np. poprzez wysłanie na nie okrętów wojennych. Podobne operacje realizują już kraje regionu – Bułgaria, Rumunia i Turcja, które w 2024 roku utworzyły wspólną grupę okrętów zajmujących się rozminowaniem. w tej chwili – począwszy od października 2026 roku – grupa ta ma zajmować się także ochroną infrastruktury podwodnej (rurociągów, kabli podmorskich, itp.). W jej skład wchodzą m.in. trałowce typu Sandown, zakupione przez Rumunię już po wybuchu pełnoskalowej wojny w Ukrainie, w 2023 i 2024 roku, co było koniecznością wobec wzrostu zagrożenia minami. We wrześniu 2022 roku jeden z rumuńskich trałowców został uszkodzony przez wybuch takiego ładunku.

W celu zapewnienia skutecznej ochrony żeglugi konieczne byłoby posiadanie i użycie jednostek dysponujących odpowiednim zestawem uzbrojenia oraz sensorów, jakie pozwoliłyby na wykrycie i eliminację różnego rodzaju zagrożeń (także występujących w tym samym czasie). Takich zadań nie są w stanie realizować skutecznie i w długim okresie bezzałogowce, samoloty ani małe jednostki pływające o ograniczonym wyposażeniu i autonomiczności. Realizacja działań ochrony żeglugi jest niemożliwa bez udziału stosunkowo licznej grupy większych okrętów: korwet lub fregat (takich jak budowane dla polskiej marynarki wojennej fregaty Miecznik) lub zbliżonych, posiadających zdolność obrony przed atakami z powietrza (przy użyciu dronów, ale także pocisków manewrujących: Rosja często używa do atakowania celów w Ukrainie pocisków Ch-59/69), jak również przed uderzeniami bezzałogowców nawodnych (w ostatnim czasie doszło do przypadków atakowania statków handlowych przy użyciu tego typu uzbrojenia).

Najbardziej zagrożona atakami dronów Rumunia modernizuje swoje siły morskie, jednak w tej chwili jej armia posiada w wyposażeniu jednostki o ograniczonych możliwościach realizowania takich działań: zakupione od Wielkiej Brytanii dwie fregaty typu 22 są pozbawione możliwości użycia uzbrojenia rakietowego; trzecia jednostka została zwodowana w Rumunii w 1986 roku i jest w podobnym wieku oraz stanie przydatności do działań jak dwie poprzednie. Z kolei Bułgaria w 2025 roku wprowadziła do służby jeden nowoczesny okręt patrolowy (uzbrojony m.in. w pociski przeciwokrętowe RBS-15 i przeciwlotnicze Mica), a druga jednostka tego typu ma pojawić się do końca 2026 roku. Największy potencjał sił morskich ma Turcja: zarówno jeżeli chodzi o posiadane jednostki, jak i możliwości ich budowy (w tureckich stoczniach powstają m.in. korwety dla Wojenno-Morskich Sił Ukrainy).

Zawieszenie broni pod znakiem zapytania

Zaangażowanie większej liczby okrętów z innych państw NATO może okazać się jednak problematyczne, a powodem są obowiązujące traktaty międzynarodowe. Chodzi tu o konwencję z Montreux, która ogranicza możliwość wejścia na Morze Czarne okrętów innych państw niż czarnomorskie. Wiele w tym przypadku zależy od decyzji Turcji, która kontroluje jedyną drogę morską na ten akwen – cieśniny Bosfor i Dardanele. Zgodnie z zapisami konwencji, zawartej w 1936 roku, Turcja ma pełną suwerenność nad cieśninami. Obowiązują także rygorystyczne limity dotyczące tonażu okrętów wojennych, jakie mogą przebywać na Morzu Czarnym, jeżeli jednostki te nie należą do któregoś z państw czarnomorskich. Dodatkowe ograniczenia obowiązują w przypadku konfliktu zbrojnego: Turcja może zamknąć całkowicie cieśniny dla okrętów innych państw. Także dlatego rosyjskie jednostki nie mogą swobodnie wchodzić na Morze Czarne od początku pełnoskalowej wojny z Ukrainą, wobec czego Kreml nie jest w stanie wzmocnić swojego ugrupowania morskiego większymi okrętami (inaczej sprawa wygląda np. w przypadku korwet i mniejszych jednostek, które docierają na Morze Azowskie i Czarne systemem kanałów i rzek, łączących te akweny z Morzem Bałtyckim).

Sytuację na Morzu Czarnym mogłoby poprawić zawieszenie działań zbrojnych przez walczące strony, przynajmniej na pewien czas. Podobne porozumienie podpisano w 2022 roku – umożliwiło ono Ukrainie eksport zboża, co pomogło zapobiec kryzysowi żywnościowemu. w tej chwili taki rozejm musiałby dotyczyć także statków tzw. floty cieni, których używa Rosja do eksportu ropy naftowej z pominięciem sankcji międzynarodowych. Rozmowy w sprawie zawieszenia broni są prowadzone przez władze Turcji, jednak ich stan i perspektywy nie są znane.