„Mord rytualny w Rzeszowie?” – książka o zbrodni sprzed lat
11 czerwca 1945 roku w piwnicy budynku przy ul. Tannenbauma 12 w Rzeszowie odnalezione zostały zwłoki okrutnie zamordowanej Bronisławy Mendoń, córki Stanisława i Zofii. Ciało znaleziono w komórce lokatorskiej, która przynależała do jednego z dwóch mieszkań na drugim piętrze, zamieszkałego przez Żydów. Co więcej, drugi lokal w tej kondygnacji także był zajmowany przez przedstawicieli tej grupy narodowo-wyznaniowej. W kręgu podejrzeń znalazło się łącznie kilkunastu dorosłych mężczyzn pochodzenia żydowskiego.
Niestety, omawiana sprawa nie została nigdy wyjaśniona przez teoretycznie powołane do tego służby. Wydarzenia, które miały miejsce później, nie pozostawiają jakichkolwiek złudzeń. Ktoś był zainteresowany tym, aby nigdy nie udało się zidentyfikować sprawcy (lub sprawców). Ciało było oskalpowane, a na nogach denatki zaobserwowano liczne rany cięte. Jednym z podejrzanych Żydów był rzezak rytualny, zaś przy zwłokach odnaleziono karteczkę z napisem po hebrajsku. Liczne ślady związane z ofiarą dostrzeżono także w samym mieszkaniu, do którego przypisane było wskazane pomieszczenie piwniczne.
Za sprawą wydawnictwa 3DOM na naszym rynku wydawniczym ukazała się praca, która kilka dziesięcioleci po morderstwie odsłania jego dotąd szerzej nieznane kulisy zbrodni. Mowa o książce pt. „Mord rytualny w Rzeszowie? Śledztwo historyczne”, autorstwa znanego badacza problematyki żydowskiej, Radosława Patlewicza. Na lekturę składają się dwie zasadnicze części, z których pierwsza obejmuje kontekst historyczny żydowskich mordów rytualnych oraz samych wydarzeń w Rzeszowie, druga zaś – szczegóły śledztwa w sprawie Bronisławy Mendoń.
Praca podzielona jest łącznie na pięć rozdziałów – „Mord rytualny – legenda czy fakt?”, „Tło społęczno-polityczne wydarzeń z Rzeszowa”, „Morderstwo Bronisławy Mendoń”, „Komuniści a śledztwo i jego ustalenia” oraz „Hipotezy”.
W części ściśle historycznej zapoznamy się z aktualnym stanem badań odnoszącym się do zjawiska mordu rytualnego. Autor przybliża nam także podstawowe fakty odnoszące się do najważniejszej księgi judaizmu rabinicznego, jaką niewątpliwie jest Talmud. Posiłkując się źródłami, opisuje rzeczywisty stosunek Żydów do pozyskiwania krwi, choćby w celach medycznych. Przytacza również, m. in. słynną sprawę św. Szymona z Trydentu z XV wieku i zeznania, jakie złożono w prowadzonym wówczas procesie.
Opisuje także dzieje mordów rytualnych w Polsce. Następnie przechodzi do bezpośredniego tła historycznego wydarzeń w Rzeszowie. Omawia realia krótko powojennej Polski, gdzie władze przejmowali komuniści. Na konkretnych przykładach obrazuje nam role i pozycje żydów w ówczesnym systemie rządów.
Wskazana sekcja książki pełni rolę wstępną, przed rozważaniami na zasadniczy temat, czyli przybliżenia faktów dotyczących śmierci Bronisławy Mendoń. Pomaga ona czytelnikowi, który może nie być wystarczająco zaznajomiony z realiami tuż powojennymi, jak i problematyką żydowską, zrozumieć następne rozdziały opracowania. Autor opisuje w nich wszystko to, co dało się ustalić o sprawie kilkadziesiąt lat po omawianych wydarzeniach.
Przybliża nam historię oraz kulisy śledztwa, działania ówczesnego wymiaru niesprawiedliwości oraz komunistycznych organów bezpieczeństwa. Opisuje również aktywność aparatu sowieckiego, który interweniował w przebieg dochodzenia. Gołym okiem widoczny jest ogrom pracy wykonanej przez Autora, celem zgromadzenia tych wszystkich informacji. Po ich zebraniu, uporządkowaniu oraz wnikliwej analizie, posłużyły one do przygotowania realistycznej rekonstrukcji zdarzeń. Szczególnie interesujące są końcowe strony książki, na których znajdziemy, m. in. opinię przygotowaną przez współczesnego prokuratora.
Co istotne przy opracowaniu o silnie analitycznym charakterze, lektura książki jest płynna. Autor potrafił ją tak przygotować, aby mimo ogromu wiadomości nie przytłoczyć nimi czytelnika. Dane przedstawione są w sposób logiczny i spójny, co ułatwia odbiorcy samodzielne wyciąganie wniosków z zebranego materiału.
Przekazywane informacje są starannie uporządkowane, co pozwoliło uniknąć wrażenia chaosu, jaki przy tej ich ilości w teorii mógł się pojawić. Liczba drobiazgowo przeanalizowanych dokumentów jest bowiem imponująca. Wrażenie robi rozbudowana bibliografia, umieszczona na końcu książki, jak również bogate przypisy. Obrazują one wysiłek, jakiego Autor musiał się podjąć, aby po tylu latach, mimo ewidentnego zacierania śladów, sumiennie przybliżyć nam tę sprawę.
Podsumowując, uważam iż książka pt. „Mord rytualny w Rzeszowie? Śledztwo historyczne” jest lekturą obowiązkową dla wszystkich, kto jest rzeczywiście zainteresowany problematyką żydowską. O ile opracowań odnoszących się ściśle do tematu Żydów napisano już wiele, ta praca – z przyczyn oczywistych – jest inna niż wszystkie. Niewątpliwie, wskazana książka wypełnia zatem istotną lukę, która przed jej publikacją miała miejsce na naszym rodzimym rynku wydawniczym.
Zachowując przystępność języka, Autor prezentuje w niej prawdziwie naukowy warsztat, sięgając do konkretnej, tragicznej sprawy sprzed lat. Czy więc w 1945 roku, a więc zaledwie kilkadziesiąt lat temu, doszło w naszym kraju do żydowskiego mordu rytualnego na niewinnym, polskim dziecku? Odpowiedzi na to pytanie udziela recenzowana praca, podpierając się przy tym konkretnymi faktami oraz danymi.
Autor: Sergiusz Muszyński.
Książkę „Mord rytualny w Rzeszowie? Śledztwo historyczne” można na być TUTAJ.
Polecamy również: Jak feminizm zaczął szkodzić kobietom
