IPN przypomniał po uroczystości z 6 listopada na Powązkach Wojskowych, iż Dąbrowszczacy walczyli o państwo stalinowskie i służyli ideologii komunistycznej. Mimo tej oceny w obchodach uczestniczyli przedstawiciele władz, a Wojsko Polskie wystawiło asystę honorową. Stawką jest uczciwość państwowej polityki pamięci i szacunek dla ofiar komunizmu.
Państwowa oprawa na Powązkach Wojskowych
Uroczystość poświęcona Dąbrowszczakom odbyła się 6 listopada 2026 roku na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. Jak podał portal Kresy.pl, uczestniczyli w niej przedstawiciele władz państwowych, a obchody otrzymały asystę wojskową. Chodziło o polskich uczestników wojny domowej w Hiszpanii z lat 1936–1939, walczących po stronie republikańskiej w Brygadach Międzynarodowych.
Sam udział przedstawicieli państwa wywołał spór, ale szczególne znaczenie ma obecność Wojska Polskiego. Mundur i ceremonia wojskowa nie są neutralną dekoracją. Wyrażają ciągłość Rzeczypospolitej i publiczny honor. Dlatego każda decyzja o ich użyciu musi uwzględniać, komu i za co państwo oddaje cześć. Wcześniej stawialiśmy pytanie, dlaczego Dąbrowszczacy otrzymali państwowe honory.
IPN przypomina rolę Kominternu
Dąbrowszczacy służyli głównie w XIII Brygadzie Międzynarodowej im. Jarosława Dąbrowskiego. Formacje międzynarodowe organizowano pod nadzorem Kominternu i służb sowieckich. Po stronie republikańskiej walczyły rozmaite środowiska, w tym socjaliści i anarchiści, jednak nie wolno przez to zacierać politycznej roli komunistów związanych z Moskwą.
Instytut Pamięci Narodowej w opinii dotyczącej ustawy dekomunizacyjnej oceniał, iż Dąbrowszczacy walczyli o utworzenie państwa stalinowskiego oraz służyli zbrodniczej ideologii komunistycznej. IPN wskazał także konkretne postacie związane później z systemem narzuconym Polsce: Bolesława Mołojca, Eugeniusza Szyra i Karola Świerczewskiego. Według Instytutu działali oni na szkodę polskiej niepodległości i demokracji.
Ta ocena ma znaczenie, bo nie pochodzi z bieżącej partyjnej polemiki. Wydała ją instytucja państwowa powołana do badania zbrodni totalitaryzmów i ochrony pamięci narodowej. Jej dorobek obejmuje także badania nad antykomunizmem polskich narodowców, których komunistyczne państwo prześladowało właśnie za wierność niepodległej Polsce.
Nie każda walka z frankizmem była walką o Polskę
Obrońcy pamięci o Dąbrowszczakach eksponują ich udział w walce przeciw siłom generała Francisco Franco. Ten fakt nie wystarcza jednak do uznania całej formacji za część polskiej tradycji niepodległościowej. Trzeba badać cele polityczne, zwierzchnictwo i późniejszą działalność ludzi tworzących jej kadry. W przypadku brygad organizowanych przez Komintern pominięcie tych elementów tworzy wygodną legendę, ale fałszuje sens sporu.
Polska pamięć państwowa nie może być prostym katalogiem wszystkich obywateli, którzy walczyli z bronią poza granicami kraju. Rzeczpospolita ma prawo odróżniać tych, którzy służyli jej niepodległości, od ludzi związanych z projektem podporządkowania Polski sowieckiemu imperium. Takie rozróżnienie nie odbiera nikomu prawa do badań historycznych ani prywatnego wspomnienia. Wyznacza natomiast granice oficjalnego honoru.
W tym świetle słowa Krzysztofa Bosaka, który nazwał udział wojskowej asysty haniebnym, nie są oderwanym gestem politycznym. Dotykają podstawowego pytania o standardy Ministerstwa Obrony Narodowej. Pisaliśmy już o jego reakcji, gdy Wojsko Polskie oddało honory Dąbrowszczakom.
MON powinno ujawnić podstawę decyzji
Ministerstwo Obrony Narodowej powinno jasno podać, kto zaakceptował asystę wojskową, według jakich kryteriów oraz czy przed podjęciem decyzji zasięgnięto opinii IPN. Państwo nie może jedną ręką finansować badań nad komunistycznym zniewoleniem Polski, a drugą nadawać wojskową rangę uroczystościom honorującym formację nadzorowaną przez Komintern.
Stawka dla Polaków jest konkretna. Chodzi o to, czy symbole Wojska Polskiego będą służyły ciągłości niepodległej Rzeczypospolitej, czy doraźnej rehabilitacji tradycji komunistycznej. Pamięć narodowa wymaga prawdy, także wtedy, gdy jest ona niewygodna dla dzisiejszych władz. Asysta honorowa nie powinna wyprzedzać historycznego rachunku sumienia.
Źródło: Kresy.pl, Instytut Pamięci Narodowej.











