Czerwony cesarz

Xi Jinping jest w tej chwili jednym z najpotężniejszych przywódców na świecie. / fot. FISU (CC BY 3.0)

Xi Jinping to sekretarz generalny Komunistycznej Partii Chin oraz przewodniczący Chińskiej Republiki Ludowej. Mimo iż jego rodzina padła ofiarą politycznych czystek podczas rewolucji kulturalnej, Xi udało się zbudować silną pozycję. Po latach pracy w regionalnych strukturach partii, stopniowo awansował do najważniejszych organów władzy. Od objęcia rządów w 2012 roku umocnił kontrolę nad partią, armią i państwem. Czy Xi staje się najpotężniejszym przywódcą świata?

Xi Jinping urodził się 15 czerwca 1953 roku w Pekinie. Jego dzieciństwo przypadło na plan gospodarczy z lat 1958-1962 nazywany Wielkim Skokiem Naprzód. Kilka lat później, w 1966 roku, miał miejsce początek zainicjowanej przez Mao Zedonga Wielkiej Proletariackiej Rewolucji Kulturalnej. Oficjalnie została ona zakończona w 1969 roku, ale wielu historyków wskazuje aresztowanie tzw. bandy czworga jesienią 1976 roku jako jej faktyczne zakończenie. Celem rewolucji miała być eliminacja rzekomych burżuazyjnych i kontrrewolucyjnych wpływów w społeczeństwie oraz w partii. Studenci i młodzi robotnicy wierni Mao zorganizowali się w oddziały Czerwonej Gwardii. Atakowali nauczycieli, urzędników i intelektualistów oraz niszczyli zabytki i dobra kultury. W 1967 roku zaangażowano również wojsko. Wielu przedstawicieli partyjnych zostało zdegradowanych, aresztowanych lub upokorzonych.

Rewolucja kulturalna odznaczyła się na życiu Xi Jinpinga. Jego ojciec, wysoko postawiony urzędnik państwowy Xi Zhongxun, został pozbawiony członkostwa w partii w 1963 roku, a pięć lat później uwięziony. Xi Jinping, wówczas 15-latek, został wysłany do wiejskiej miejscowości Liangjiahe w prowincji Shaanxi. Pracował tam fizycznie przez około siedem lat. Według Xi pozwoliło mu to na naukę dyscypliny oraz zrozumienie życia zwykłych Chińczyków. Pokłosie rewolucji kulturalnej mogło wpłynąć na jego późniejsze przywiązanie do silnej władzy centralnej oraz utrzymania politycznej stabilności państwa.

Ku szczytom władzy

Jako 18-latek Xi Jinping wstąpił do Ligi Młodzieży Komunistycznej. Trzy lata później, w 1974, został członkiem Komunistycznej Partii Chin. W kolejnym roku dostał się na prestiżowy Uniwersytet Tsinghua, gdzie studiował inżynierię chemiczną. Przez lata pełnił funkcje polityczne w prowincjach Hebei, Fujian i Zhejiang. Na szczególną uwagę zasługuje piastowanie przez niego stanowiska sekretarza Komitetu KPCh w Szanghaju od 2007 roku. Prestiżowa funkcja w najbogatszej chińskiej prowincji oznaczała dostateczne zaufanie ze strony Hu Jintao, przewodniczącego Chińskiej Republiki Ludowej w latach 2003-2013. W tym samym roku Xi wybrano do Stałego Komitetu Biura Politycznego, najważniejszego organu władzy, a w kolejnym – na wiceprzewodniczącego Chin.

Xi Jinping piastuje dwa najważniejsze stanowiska w państwie od ponad dekady. W 2012 roku objął stanowisko sekretarza generalnego Komunistycznej Partii Chin. W następnym został przewodniczącym Chińskiej Republiki Ludowej. Przez kolejne lata zajmował rozmaite stanowiska w państwie, partii, armii oraz komisjach. Zwalczał korupcję, jednocześnie walcząc o wewnątrzpartyjne wpływy. Pod jego rządami ukarano setki tysięcy urzędników, w tym wysoko postawionych działaczy, jak były szef aparatu bezpieczeństwa Zhou Yongkang czy były sekretarz partii Bo Xilai. W 2018 roku, za sprawą Xi Jinpinga, Komunistyczna Partia Chin zniosła konstytucyjny limit kadencji dla przewodniczącego partii i państwa. Wiosną tego samego roku Xi rozpoczął kolejną kadencję jako przewodniczący ChRL. Umocnił swoją władzę, jeszcze bardziej skupiając ją wokół siebie. Był przy tym krytykowany za kult jednostki, podsycanie nastrojów nacjonalistycznych oraz wojnę handlową ze Stanami Zjednoczonymi.

Myśl polityczna

Można by myśleć, iż rewolucja kulturalna nastawiła Xi Jinpinga negatywnie do Mao Zedonga, ale obecny przywódca Chin wypowiada się o nim głównie pozytywnie. Podkreśla jego znaczenie dla historii Komunistycznej Partii Chin, zjednoczenia państwa oraz zakończenia okresu zagranicznej dominacji nad Chinami. Jednocześnie utrzymuje ocenę Deng Xiaopinga, stanowiącą oficjalne stanowisko partii, według której Mao Zedong był w 70% dobry i w 30% zły. Xi nie próbuje całkowicie wracać do maoistycznej gospodarki planowanej. W przeciwieństwie do Mao, utrzymuje model łączący kontrolę polityczną partii z gospodarką rynkową i nowoczesnym kapitalizmem państwowym.

Xi Jinping popiera zasadę jednych Chin, według której istnieje tylko jedno państwo chińskie. Wskazuje zjednoczenie Tajwanu z Chinami jako jeden z kluczowych celów „wielkiego odrodzenia narodu chińskiego”. Deklaruje preferencję dla pokojowego zjednoczenia, ale nie wyklucza użycia siły. Wywiera presję na Tajwan poprzez częste ćwiczenia wojskowe w okolicy wyspy i ograniczanie międzynarodowej przestrzeni politycznej Tajwanu. Ponadto ingeruje silnie w politykę Hongkongu. Ten specjalny region administracyjny Chin po brytyjskim panowaniu wrócił pod ich kontrolę w 1997 na zasadzie „jeden kraj, dwa systemy”. Według niego Hongkong miał mieć autonomiczne przywileje na 50 lat. Pekin jest krytykowany za ograniczenie autonomii regionu. Pomimo protestów z 2019 roku, wprowadzono ustawę o bezpieczeństwie narodowym oraz aresztowano wielu działaczy opozycyjnych. Część z nich uciekła na emigrację. System wyborczy został zreformowany na rzecz osób lojalnych wobec Pekinu. Według chińskich władz ma to na celu przywrócenie porządku, zapewnienie bezpieczeństwa narodowego oraz przeciwdziałanie zagranicznym wpływom. Xi zaostrzył też kontrolę nad autonomicznym regionem Xinjiang, miejscem ważnym strategicznie dla inicjatywy reaktywacji Jedwabnego Szlaku. Nasiliły się prześladowania zamieszkujących region Ujgurów.

Doktryna polityczna Xi jest nazywana „myślą Xi Jinpinga dla nowej ery socjalizmu o chińskiej specyfice”. Jak wskazuje nazwa, doktryna ma być rozwinięciem marksizmu-leninizmu we współczesnych chińskich realiach. Podkreśla centralną rolę partii komunistycznej. Zakłada budowę nowoczesnego, zamożnego i potężnego państwa, w którym rozwój gospodarczy łączy się z kontrolą polityczną, oraz wzmacnianie pozycji Chin na arenie międzynarodowej.

Rządy Xi przyniosły reformy, które odznaczyły się pozytywnie na sytuacji części Chińczyków. W celu walki ze skrajnym ubóstwem zainwestowano w biedniejsze regiony, mieszkania i infrastrukturę. Rozbudowano sieć kolei dużych prędkości, dróg oraz szpitali. Państwo zwiększyło inwestycje w ubezpieczenia zdrowotne i szpitale na prowincji. Wprowadzono również reformy ograniczające rozbudowany rynek prywatnych korepetycji dla dzieci. Miało to na celu obniżenie kosztów wychowania dzieci oraz zmniejszenie nierówności edukacyjnych. Xi Jinping promuje ideę wspólnego dobrobytu zakładającą ograniczenie nierówności społecznych. Rozwój gospodarczy powinien służyć całemu społeczeństwu, a nie tylko najbogatszym elitom. Krytycy podkreślają jednak, iż poprawie warunków życia towarzyszy wzrost kontroli państwa nad społeczeństwem i ograniczanie swobód obywatelskich.

Xi Jinping to przywódca, który mimo trudnych doświadczeń w młodości mógł stopniowo wspinać się po szczeblach kariery. Dzięki wieloletniej pracy w regionalnych strukturach partii zdobył doświadczenie administracyjne i opinię skutecznego, charyzmatycznego lidera. Jego rządom towarzyszył wzrost znaczenia Chin na świecie oraz polepszenie sytuacji wielu Chińczyków. Wskazując na jego osiągnięcia, należy jednak pamiętać o prześladowanych Ujgurach, a także działaniach przeciw autonomii Tajwanu i Hongkongu. W porównaniu do nieprzewidywalnych rządów Donalda Trumpa, działań Izraela w strefie Gazy czy wojny rosyjsko-ukraińskiej, Chiny Xi Jinpinga mogą się jawić jako państwo chłodno kalkulujące i strategicznie cierpliwe.

Paulina ZIELIŃSKA