6 listopada 2026 roku Stały Komitet Ogólnochińskiego Zgromadzenia Przedstawicieli Ludowych uchwalił ustawę o przeciwdziałaniu korupcji transgranicznej. Przepisy, które weszły w życie tego samego dnia, regulują poszukiwanie osób podejrzanych o korupcję, odzyskiwanie wyprowadzonego za granicę majątku oraz zapobieganie ucieczkom. Nakładają też obowiązki antykorupcyjne na przedsiębiorstwa prowadzące działalność w więcej niż jednym państwie.
Ustawa liczy 47 artykułów w sześciu rozdziałach. Jej zakres obejmuje ucieczki podejrzanych i transfer majątku pochodzącego z korupcji, ale również łapówki przekazywane przez granice. Dotyczy między innymi przekupywania zagranicznych urzędników przez chińskie podmioty oraz wręczania łapówek Chińczykom (obywatelom Chin) pełniącym funkcje publiczne przez podmioty zagraniczne.
Przepisy obejmują także nadużycia popełniane za granicą przez chińskich obywateli i przedsiębiorstwa, w tym sprzeniewierzenie środków, nadużywanie stanowiska czy marnotrawienie majątku państwowego. Odpowiedzialność karna wynika z kodeksu karnego, o ile dany czyn spełnia określone w nim znamiona przestępstwa.
Kontrola zagranicznych kont i zapobieganie ucieczkom
Koordynację działań powierzono Państwowej Komisji Nadzoru. Ma ona współpracować między innymi z resortami spraw zagranicznych, bezpieczeństwa publicznego, sprawiedliwości, finansów i handlu oraz z instytucjami nadzorującymi banki, majątek państwowy i przeciwdziałanie praniu pieniędzy. Na szczeblu prowincji zadania koordynacyjne wykonują miejscowe komisje nadzoru.
Ustawa nakazuje wzmocnić kontrolę nad uzyskiwaniem przez osoby pełniące funkcje publiczne zagranicznego obywatelstwa, prawa stałego pobytu lub zezwolenia na długotrwały pobyt z naruszeniem obowiązujących przepisów. Przewiduje również doskonalenie systemu zgłaszania ich zagranicznych lokat i inwestycji.
I tu podkreślam raz jeszcze: chodzi o osoby pełniące funkcje publiczne. Podkreślam celowo, ponieważ w przestrzeni medialnej takie “szczegóły” znikają z zastanawiającą łatwością i konsekwencją. Chodzi o sytuacje znane z naszego podwórka, gdzie osoby podejrzane o defraudacje i nadużycia finansowe na ogromną skalę swobodnie opuszczają kraj, licząc na słabość państwa, wobec którego zawinili.
Instytucje finansowe mają monitorować przepływy transgraniczne. Informacje o transakcjach podejrzewanych o związek z korupcją powinny trafiać do organów nadzoru lub policji. Podobna wymiana informacji dotyczy przepływów wykrytych podczas kontroli podatkowych i audytów oraz przewozu gotówki przez granicę.
Wobec osób podejrzanych o korupcję można zastosować ograniczenie wyjazdu z kraju, na warunkach i w trybie określonym przez prawo. Wykonują je organy kontroli migracyjnej. Ograniczenie powinno zostać uchylone, gdy nie ma już potrzeby jego utrzymywania.
Ekstradycja, pomoc prawna i zwrot majątku
W przypadku ucieczki za granicę ustawa przewiduje współpracę z władzami państwa, w którym przebywa dana osoba. Wymienia ekstradycję, czyli wydanie osoby innemu państwu, deportację, przekazanie skazanego do wykonania kary oraz ściganie przez organy zagraniczne.
Współpraca ma opierać się na chińskim prawie, zawartych umowach i traktatach albo na zasadach równości, wzajemności i wspólnych uzgodnień. Ustawa wskazuje Konwencję Narodów Zjednoczonych przeciwko korupcji jako podstawę wielostronnej współpracy w tej dziedzinie.
Chińskie instytucje mogą zwracać się do zagranicznych partnerów o ustalenie miejsca pobytu osoby, sprawdzenie rachunków bankowych, pozyskanie dokumentów i zeznań, a także zamrożenie, zajęcie lub konfiskatę majątku. Są to wnioski o pomoc prawną kierowane do adekwatnych organów za granicą.
Osobne przepisy dotyczą odzyskiwania korzyści z korupcji. Dopuszczają współpracę w sprawie zwrotu aktywów, procedury konfiskaty nielegalnych dochodów, nakazanie zwrotu środków oraz przyjęcie majątku oddanego dobrowolnie. Możliwe jest również uzgodnienie z zagranicznym partnerem podziału odzyskanych aktywów.
Firmy mają kontrolować pośredników i zagraniczne oddziały
Obowiązki przedsiębiorstw dotyczą chińskich firm inwestujących lub posiadających oddziały i spółki zależne za granicą, a także oddziałów i spółek zależnych zagranicznych przedsiębiorstw działających w Chinach.
Muszą one ustanowić wewnętrzne zasady zapobiegania korupcji, oceniać ryzyko i zapewnić możliwość zgłaszania nieprawidłowości. Chińskie przedsiębiorstwa prowadzące działalność transgraniczną mają wyznaczyć odpowiednią komórkę lub pracowników zajmujących się tymi zadaniami, stosownie do wielkości firmy, zakresu działalności i ryzyka.
Ustawa zobowiązuje firmy do sprawdzania zatrudnianych pośredników i innych podmiotów działających w ich imieniu oraz nadzorowania ich pracy. Zabrania wykorzystywania takich osób i organizacji do korupcji. Dokumentacja księgowa musi być rzetelna i kompletna; nie wolno używać jej do ukrywania nielegalnych płatności.
W przedsiębiorstwach państwowych przepisy przewidują dodatkowy nadzór nad osobami zajmującymi odpowiedzialne stanowiska za granicą oraz nad zarządzaniem funduszami i dużymi projektami. Wskazują między innymi rotację pracowników, zapobieganie konfliktom interesów oraz bezpośrednie delegowanie osób odpowiedzialnych za finanse.
Firmie niewykonującej obowiązków antykorupcyjnych adekwatny organ najpierw wyznacza termin usunięcia uchybień. o ile przedsiębiorstwo odmówi naprawy, możliwe jest zawieszenie odpowiedniej działalności, wstrzymanie jej na czas reorganizacji lub odebranie zezwolenia na jej prowadzenie.
Zasady współpracy z zagranicznymi instytucjami
W dużych sprawach korupcji transgranicznej chińskie organy mogą, na zasadzie wzajemności, żądać współpracy zagranicznych przedsiębiorstw, organizacji i osób. Jednocześnie ustawa określa zasady działania zagranicznych instytucji w Chinach.
Bez zgody adekwatnych chińskich organów nie mogą one samodzielnie ani za pośrednictwem innych osób prowadzić w kraju czynności śledczych dotyczących korupcji transgranicznej. Taka zgoda jest też wymagana przy przekazywaniu im z Chin dowodów, danych i pomocy związanej z tymi postępowaniami.
Ustawa dopuszcza środki blokujące i odwetowe na podstawie istniejących chińskich przepisów, jeżeli obce państwo narusza prawo międzynarodowe i pod pretekstem zwalczania korupcji stosuje dyskryminacyjne ograniczenia wobec chińskich obywateli lub firm, godząc w suwerenność, bezpieczeństwo lub interesy rozwojowe ChRL.
Przewidziano również obowiązki organów prowadzących postępowania: przestrzeganie procedur, poszanowanie praw człowieka oraz ochronę tajemnic przedsiębiorstw, prywatności i danych osobowych. Funkcjonariusze odpowiadają za nadużycie uprawnień, zaniedbanie obowiązków i nielegalne ujawnianie informacji. Dane osób zgłaszających korupcję mają pozostać poufne, a za przekazanie użytecznych informacji przewidziano ochronę i nagrody na zasadach określonych w przepisach.
Ustawa porządkuje prowadzone już działania
Poszukiwanie osób za granicą i odzyskiwanie majątku były wcześniej częścią systemu zwalczania korupcji w Chinach. Operację Sky Net uruchomiono w 2015 roku, a w 2026 roku rozpoczęła się jej kolejna edycja. Według raportu Centralnej Komisji Kontroli Dyscypliny za 2025 rok wszczęto 505 spraw korupcji transgranicznej. W ramach Sky Net i specjalnej akcji odzyskiwania zagranicznego majątku sprowadzono do kraju 963 osoby, które uciekły za granicę.
Szerszy zakres kontroli pokazują dane o krajowych postępowaniach dyscyplinarnych i nadzorczych. Od stycznia do września 2026 roku wszczęto 800 tys. spraw i nałożono sankcje na 680 tys. osób. To oczywiście statystyka różnych naruszeń partyjnych i służbowych, a nie wyłącznie liczba wyroków za korupcję. Ta jednakowoż pozostaje jednym z najczęstszych powodów wszczęcia spraw wobec funkjonariuszy partyjnych i urzędników.
Nowa ustawa łączy zapobieganie ucieczkom z poszukiwaniem osób i odzyskiwaniem korzyści z korupcji. Przepisy dotyczą zarówno samego majątku, jak i uzyskanych z niego dochodów. Ściganiu podejrzanego ma więc towarzyszyć ustalenie, gdzie trafiły pieniądze, oraz ich odzyskanie we współpracy z adekwatnymi organami za granicą.
e-mail: [email protected]
Źródła:
- Xinhua / Centralna Komisja Kontroli Dyscypliny KPCh i Państwowa Komisja Nadzoru, „中华人民共和国反跨境腐败法” — pełny tekst ustawy o przeciwdziałaniu korupcji transgranicznej, uchwalonej 6 listopada 2026 r.: https://www.ccdi.gov.cn/toutiaon/202611/t20261106_521133.html
- Xinhua / People’s Daily, Sun Shaolong i Hu Liaoran, „反跨境腐败法表决通过” — komunikat o uchwaleniu i wejściu w życie ustawy, 6 listopada 2026 r.: http://politics.people.com.cn/n1/2026/1106/c461001-40829012.html
- Xinhua, Sun Shaolong, „2025年中央纪委国家监委立案审查调查中管干部181人” — dane z raportu Centralnej Komisji Kontroli Dyscypliny za 2025 rok, 28 lutego 2026 r.: https://www.news.cn/20260228/adf58e0daa404c78a8842cbde8522105/c.html
- Xinhua / Biuro Informacyjne Rady Państwa, „China launches ‘Operation Sky Net 2026’ to repatriate graft fugitives”, 3 kwietnia 2026 r.: http://english.scio.gov.cn/chinavoices/2026-04/03/content_118417507.html
- Centralna Komisja Kontroli Dyscypliny KPCh i Państwowa Komisja Nadzoru, „中央纪委国家监委通报2026年1至9月全国纪检监察机关监督检查审查调查情况” — dane za styczeń–wrzesień 2026 roku, 27 października 2026 r.: https://www.ccdi.gov.cn/toutiaon/202610/t20261027_518959.html
- Lianhe Zaobao, Shen Zewei, „中国通过首部反跨境腐败法 强化境外追逃追赃与企业合规”, 6 listopada 2026 r.: https://www.zaobao.com.sg/news/china/story20261106-9960821
- Nikkei Asia, Yukio Tajima, „China enacts law to hunt down corrupt officials who escape overseas”, 7 listopada 2026 r.: https://asia.nikkei.com/politics/china-enacts-law-to-hunt-down-corrupt-officials-who-escape-overseas
