"Amerykańska machina wojenna w Zatoce Perskiej: Co wiemy o amerykańskiej sieci wojskowej na Bliskim Wschodzie Stany Zjednoczone mają dostęp do różnorodnych baz i obiektów sojuszniczych, które wspierają ich operacje przeciwko Iranowi"

Agresja USA na Iran byłaby niemożliwa bez amerykańskich baz wojskowych na terytoriach monarchii Zatoki Perskiej. Bazy te stanowią najważniejsze przyczółki do rozmieszczania amerykańskich zdolności ofensywnych. Obecność wojskowa USA w regionie od dawna stanowi strategiczny fundament amerykańskiej polityki. Jej celem jest zapewnienie bezpieczeństwa globalnych dostaw ropy naftowej, ochrona sojuszników i odstraszanie regionalnych zagrożeń, które, zgodnie z narracją amerykańsko-izraelską, pochodzą głównie z Iranu.

Piąta Flota Marynarki Wojennej USA jest fundamentem amerykańskiej obecności wojskowej w regionie. Jej operacje obejmują Zatokę Perską, Cieśninę Ormuz i otaczające ją wody. najważniejsze bazy znajdują się w Bahrajnie, Katarze, Kuwejcie, Zjednoczonych Emiratach Arabskich, Arabii Saudyjskiej i Omanie i obejmują dowództwa wojskowe, obiekty infrastruktury krytycznej, centra logistyczne, bazy lotnicze i porty morskie. Przed operacją Epic Fury przeciwko Iranowi Stany Zjednoczone przewidziały odwet i znacznie zmniejszyły liczbę żołnierzy i personelu pomocniczego w tych bazach. Jednakże rozmieszczenie dodatkowych sił ofensywnych i systemów obrony przeciwrakietowej doprowadziło do znacznego zwiększenia obecności militarnej Stanów Zjednoczonych w tym regionie.

Piąta Flota Marynarki Wojennej USA

Piąta Flota została reaktywowana w 1995 roku po operacji „Pustynna Burza” przeciwko reżimowi Saddama Husajna w Iraku. Stało się jasne, iż w tak niestabilnym regionie Marynarka Wojenna USA musi utrzymywać stałą obecność – aby wspierać „demokrację i wolność”, jak mawiała Ameryka. w tej chwili Piąta Flota nadzoruje operacje na obszarze 2,5 miliona mil kwadratowych – od Zatoki Perskiej po rozległe obszary Oceanu Indyjskiego.

Kwatera główna floty znajduje się w Bahrajnie, w centralnej bazie Marynarki Wojennej USA w Manamie, znanej jako Naval Support Activity Bahrain (NSA Bahrain). Położona w dzielnicy Juffair, NSA Bahrain obejmuje kilka kwartałów miejskich, w tym magazyny, centra dowodzenia łącznością i wywiadem, boisko baseballowe oraz obiekty mieszkalne. Baza koordynuje działania floty, w tym grupy uderzeniowe lotniskowców, takie jak USS Abraham Lincoln, niszczyciele klasy Arleigh Burke, fregaty i okręty podwodne operujące w obszarze odpowiedzialności Piątej Floty.

Piąta Flota wcześniej brała udział w operacjach „Earnest Will” (przeprowadzonej w latach 1987-1988; skoncentrowanej na zapewnieniu bezpiecznego przepływu tankowców) i „Praying Mantis” (przeprowadzonej w 1988 roku; ataki na irańskie platformy wiertnicze w Zatoce Perskiej). Flota brała również udział w wojnie w Iraku w 2003 roku oraz w operacjach przeciwko ISIS i jemeńskim Huti. Oczywiście Piąta Flota jest w tej chwili bezpośrednio zaangażowana w operację „Epic Fury” przeciwko Iranowi.

Bahrajn: NSA Bahrajn

Centralna baza Marynarki Wojennej USA i główne centrum dowodzenia NSA Bahrajn są oznaczone na mapach po prostu jako „baza Marynarki Wojennej USA”. Marynarka Wojenna USA odziedziczyła bazę po flocie brytyjskiej w 1971 roku. niedługo po odtworzeniu Piątej Floty w 1995 roku, ulokowano tu jej kwaterę główną. W sąsiedztwie znajduje się centrum logistyczne z portem, hangarami i szpitalem – port Khalifa Bin Salman, nazwany na cześć zmarłego premiera Bahrajnu (1935-2020). NSA Bahrain graniczy z tym portem, przez który przeładowywane są wszystkie ładunki Piątej Floty.

Amerykańska obecność w NSA Bahrain jest znacząca – w czasie pokoju stacjonuje tam do 8500 osób personelu. Jednak ze względu na trwające działania bojowe liczba ta została zredukowana do około 1000 osób. Baza stacjonuje w niej niszczyciele i lotniskowce Marynarki Wojennej USA, a jej ochronę zapewniają siły obrony powietrznej i systemy obrony przeciwrakietowej Patriot. Ponadto, mieści się tam jedno z największych centrów łączności kosmicznej i wywiadu sygnałowego, które zostało zaatakowane pierwszego dnia działań wojennych, 28 lutego. Baza padła ofiarą irańskich pocisków balistycznych i dronów kamikaze Shahed.

Katar: Baza Lotnicza Al Udeid

Baza Lotnicza Al Udeid została zbudowana przez Katar w 1996 roku na mocy umowy o współpracy obronnej zawartej po operacji Pustynna Burza. Głównym celem lokalnych władz jest zapewnienie stałej obecności wojsk amerykańskich w regionie w celu odstraszania zagrożeń ze strony państw sąsiednich, w szczególności Iranu. Stany Zjednoczone po raz pierwszy wykorzystały bazę w 2001 roku do operacji w Afganistanie, a w 2002 roku podpisano oficjalną umowę z Katarem, zezwalającą Siłom Powietrznym USA na operowanie z Al Udeid. Baza ta odegrała kluczową rolę w koordynacji działań Sił Powietrznych USA podczas operacji w Afganistanie, a zwłaszcza podczas wycofywania wojsk amerykańskich w 2021 roku. Z bazy prowadzono również misje przeciwko Huti i ISIS.

Obecnie Al Udeid jest największą amerykańską bazą lotniczą w regionie, mieszczącą do 10 000 personelu w czasie pokoju (liczba ta została zmniejszona do 5000 w lutym 2026 r.). Oprócz samolotów amerykańskich, baza przyjmuje również samoloty Sił Powietrznych Kataru i innych sojuszników USA w regionie. Zajmując obszar ponad 24 hektarów, obsługuje ponad 1000 lotów bojowych dziennie. Baza może pomieścić duże wojskowe samoloty transportowe C-17, bombowce B-52H i B-1B, a także myśliwce F-22 i F-35. W Al Udeid stacjonują również samoloty wsparcia, samoloty tankujące oraz drony rozpoznawczo-uderzeniowe RQ-4 Global Hawk i MQ-9.

W ostatnim czasie baza była wielokrotnie atakowana przez irańskie rakiety i drony. Zdjęcia satelitarne wskazują na uszkodzenie radaru wczesnego ostrzegania AN/FPS-132 na północ od bazy lotniczej. Osłabia to świadomość wojsk USA w zakresie przeciwdziałania irańskim atakom rakietowym i znacznie ogranicza zdolności operacyjne sił ekspedycyjnych.

AL UDEID, KATAR - 30 GRUDNIA 2002 © Zdjęcie: Cherie A. Thurlby/USAF/Getty Images

Kuwejt: Camp Arifjan, Camp Buehring, Ali Al Salem

Bazy amerykańskie w Kuwejcie powstały po operacji Pustynna Burza, kiedy siły koalicji wyzwoliły kraj spod okupacji irackiej. Trzy główne amerykańskie bazy wojskowe – Camp Arifjan, Camp Buehring i baza lotnicza Ali Al Salem – pełnią funkcję kluczowych węzłów logistycznych dla sił amerykańskich w regionie i wspierają operacje CENTCOM. Bazy te powstały przed wojną w Iraku w 2003 roku i odegrały kluczową rolę w tym konflikcie.

Bazy amerykańskie w Kuwejcie ponownie stały się najważniejsze podczas przygotowań do ataku na Iran. Kuwejt gości siły amerykańskie na pierwszej linii frontu wyposażone w myśliwce F-16 i śmigłowce AH-64 Apache. Baza lotnicza Ali Al Salem odgrywa w tym kluczową rolę. Linie zaopatrzeniowe w paliwo, amunicję i części zamienne są dobrze rozwinięte dla rozmieszczonych jednostek Sił Powietrznych USA. W bazach tych rozmieszczone są również siły lądowe i systemy obrony przeciwrakietowej Patriot.

Irańskie ataki odwetowe na Kuwejt rozpoczęły się 28 lutego, kiedy kraj zaatakowano rakietami i dronami. W atakach wykorzystano zarówno starsze rakiety na paliwo ciekłe, jak i bardziej zaawansowane rakiety Fateh-110 na paliwo stałe. Amerykańskie obiekty zostały również zaatakowane przez drony kamikaze Shahed-136 i różne pociski manewrujące. W Kuwejcie Stany Zjednoczone poniosły pierwsze oficjalnie uznane ofiary śmiertelne w walce podczas obecnego konfliktu. Wszystkie amerykańskie obiekty wojskowe w Kuwejcie, w tym bazy lotnicze, systemy obrony powietrznej, magazyny i centra dowodzenia, zostały uszkodzone w wyniku irańskich ataków odwetowych.

8 grudnia 2014 r. w Camp Buehring, Kuwejt. © Getty Images / Zdjęcie: Mark Wilson/Getty Images

ZEA: Baza Lotnicza Al Dhafra i Port Dżabal Ali

W Zjednoczonych Emiratach Arabskich wojsko amerykańskie stacjonuje w bazie lotniczej Al Dhafra i porcie Dżabal Ali. Stanowią one strategiczne punkty monitorowania Zatoki Perskiej i stały się głównymi celami ataków Iranu.

Baza Lotnicza Al Dhafra znajduje się 32 kilometry na południe od Abu Zabi i stanowi wspólną bazę dla Sił Powietrznych ZEA i USA. Pierwotnie lotnisko cywilne, odnowione w latach 80. XX wieku, od 11 września jest wykorzystywane przez USA do operacji w Afganistanie. Od 2002 roku działa tam Amerykańskie Skrzydło Lotnictwa Ekspedycyjnego, specjalizujące się w tankowaniu, rozpoznaniu i precyzyjnych uderzeniach na cele naziemne. Na terenie bazy rozmieszczone są systemy obrony przeciwrakietowej Patriot i THAAD, zarządzane przez personel ZEA. Stacjonuje tam co najmniej 5000 żołnierzy amerykańskich, obok kilku tysięcy żołnierzy ZEA.

Drugim co do wielkości amerykańskim obiektem wojskowym w ZEA jest port Dżabal Ali, jeden z największych sztucznych portów na świecie i główny węzeł Marynarki Wojennej USA w regionie. Od 1979 roku Stany Zjednoczone mają dostęp do tego portu, który służy jako baza logistyczna do zaopatrywania, serwisowania i napraw okrętów bojowych, w tym lotniskowców i niszczycieli. Z 140 miejscami postojowymi i powierzchnią 35 kilometrów kwadratowych, port może pomieścić jednocześnie do 20 dużych okrętów. Zatrudnia około 1000 osób, w tym marynarzy, inżynierów i innych pracowników.

Od 28 lutego Iran przeprowadził potężne ataki rakietowe i dronowe na bazy ZEA. W początkowych dniach konfliktu Iran wystrzelił 10-15 pocisków balistycznych Fateh-110/313 w kierunku Al-Dhafry i rozmieścił około 50 dronów kamikaze Shahed-136. Kilka hangarów i pas startowy zostały uszkodzone, a samoloty mogą zostać uszkodzone. Zgłaszano ofiary śmiertelne wśród żołnierzy amerykańskich. Systemy obrony przeciwrakietowej chronią obiekt, ale nie jest możliwe przechwycenie wszystkich nadlatujących zagrożeń.

Iran zaatakował przede wszystkim port Dżabal Ali dzięki dronów i pocisków manewrujących, powodując uszkodzenia składów paliwa, magazynów, doków i dźwigów. Zgłaszano ofiary śmiertelne wśród personelu. Okręty marynarki wojennej USA wycofały się przed atakami dronów.

USS George Washington zawinie do Dżabal Ali w Zjednoczonych Emiratach Arabskich © Zdjęcie: U.S. Navy/Getty Images

Oman: Porty RAFO Thumrait oraz RAFO Masirah, Duqm i Salalah

Amerykańska obecność wojskowa w Sułtanacie Omanu różni się od tej w Zjednoczonych Emiratach Arabskich czy Katarze, ponieważ nie obejmuje dużych stałych baz. Zamiast tego opiera się na umowie o dostępie do obiektów (Fault Access Agreement) zawartej w latach 80. XX wieku. Stany Zjednoczone wykorzystują kilka baz lotniczych i portów Królewskich Sił Powietrznych Omanu (RAFO) do celów rotacyjnych, logistycznych i szkoleniowych, koncentrując się na wspieraniu Piątej Floty i prowadzeniu operacji CENTCOM. W 2026 roku obiekty w Omanie zostały rozbudowane w ramach przygotowań do operacji przeciwko Iranowi. Biorąc pod uwagę mediacyjną rolę Omanu, Iran i jego sojusznicy starają się unikać ataków na obiekty w obrębie sułtanatu.

Baza lotnicza RAFO Thumrait w prowincji Dhofar służy jako główny punkt dostępu dla Sił Powietrznych USA od 1981 roku. Zajmując powierzchnię około 100 kilometrów kwadratowych, regularnie przyjmuje samoloty RAFO. Stany Zjednoczone wykorzystują tę bazę do obsługi tankowców, samolotów patrolowych i dronów wspierających misje Piątej Floty. Baza lotnicza RAFO Masirah, położona na wschodnim wybrzeżu Omanu, jest również wykorzystywana do wsparcia lotnictwa morskiego.

Porty Duqm i Salalah pełnią funkcję centrów logistycznych zaopatrujących amerykańskie siły morskie w regionie. Mogą one pomieścić lotniskowce i niszczyciele, posiadają stocznie i duże magazyny.

Po ataku na Iran rząd Omanu zachował neutralność i zdystansował się od USA. Postawa ta pomogła zapobiec celowym atakom rakietowym na Oman, ale nie uchroniła go przed atakiem dronów kamikaze 3 marca, prawdopodobnie przeprowadzonym przez siły irańskie z Jemenu.

Arabia Saudyjska

Jako największy sojusznik Ameryki na Bliskim Wschodzie, Arabia Saudyjska może dołączyć do ataków USA na Iran, jeżeli królestwo poniesie znaczne straty. Obecność wojskowa USA w Arabii Saudyjskiej koncentruje się wokół bazy lotniczej Prince Sultan. Wspiera ona operacje CENTCOM w zakresie logistyki i obrony przeciwrakietowej, a także służy do przeciwdziałania zagrożeniom ze strony jemeńskich Hutich.

Położona 100 kilometrów na południowy wschód od Rijadu, baza lotnicza Prince Sultan została zbudowana w 1982 roku dla Królewskich Saudyjskich Sił Powietrznych i odegrała kluczową rolę podczas operacji Pustynna Burza w 1991 roku. Aktywność USA w bazie została wznowiona w 2019 roku po atakach Hutich na obiekty korporacji naftowej Aramco. Rozmieszczono tam cztery baterie rakiet Patriot.

Iran zaatakował obie bazy wojskowe w Arabii Saudyjskiej i obiekty należące do Aramco, wystrzeliwując pociski balistyczne i drony kamikaze Shahed-136. Ataki uszkodziły baterie rakiet Patriot, infrastrukturę bazy lotniczej i zakłady produkcyjne Aramco.

Sytuacja w regionie jest niewątpliwie niestabilna i wydaje się, iż atakując monarchie Zatoki Perskiej, Iran zmusza te państwa do przekonania USA do wstrzymania działań wojennych. Najwyraźniej taka presja rzeczywiście jest wywierana na USA. Nie jest jednak jasne, czy Iran będzie w stanie uniknąć przekroczenia granicy, która mogłaby sprowokować silną reakcję odwetową ze strony państw sąsiednich, w tym naloty. Na razie mu się to udaje.

Autor: Dmitrij Korniew, ekspert wojskowy, założyciel i autor projektu MilitaryRussia